اسمعيل را كه مردى مدبّر و شجاع بود به اين سمت برگزيد . بعد از وفات نصر در سال 279 اسمعيل صاحب همهء ماوراء النهر گرديد و از معتضد منشور امارت گرفت و بعد از آنكه در جنگ با عمرو بن ليث فاتح شد ( 287 ) خراسان نيز ضميمهء حكومت او گشت و كار حكومت سامانى از اين هنگام بالا گرفت . در جنگهايى كه اسمعيل بعد از آن با محمد بن زيد كه در طبرستان بر خليفه طغيان كرده و حكومت مستقلى چنان كه خواهيم ديد پديد آورده و بخراسان چشم دوخته بود ، كرد تا رى و قزوين پيش راند و در جنگ ديگرى نيز كه با تركان كرد حدود شرقى ايرانرا از خطر استيلاى طوايف زردپوست رهايى بخشيد و بدين ترتيب در سال 295 كه وفات يافت حكومتى مستقل و نيرومند بوجود آورده بود كه بر قسمت بزرگى از ايران تسلّط داشت و جانشينان اسمعيل تا سال 389 بر خراسان و ماوراء النهر تا كرمان و رى حكومت كردند « 1 » .
علت زوال دولت آل سامان اختلاف شديدى بود كه على الخصوص از عهد امير نوح بن منصور ميان امراء دولت سامانى پديد آمد چنان كه پادشاهان را در اواخر امر مستأصل كرد و بر اثر همين استيصال بود كه نوح بن منصور در سال 384 از سبكتكين امير غزنه يارى خواست و سيمجوريان و ابو الحسن فائق را كه در خراسان خروج كرده بودند از آن سامان بيرون راند و محمود پسر سبكتكين را با لقب سيف الدوله بامارت خراسان گماشت و به سبكتكين لقب ناصر الدين داد .
بعد از فوت نوح بن منصور بغراخان بر سمرقند مستولى شد و از طرفى ديگر ميان محمود و منصور بن نوح از آنجا كه منصور بكتوزون را بر خراسان امارت داده بود نزاع درگرفت ولى چيزى از حكومت منصور نگذشت كه بكتوزون و فائق او را كور كردند و بزندان افگندند و برادر خردسالش عبد الملك بن نوح را بسلطنت نشاندند
هامش
( 1 ) - پادشاهان سامانى بعد از امير ماضى اسمعيل به ترتيب عبارتند از :
امير شهيد احمد بن اسمعيل ( 295 - 301 ) . امير سعيد نصر بن احمد ( 301 - 331 ) . امير حميد نوح بن نصر ( 331 - 343 ) . امير رشيد عبد الملك بن نوح ( 343 - 350 ) . امير سديد ابو صالح منصور بن نوح بن نصر ( 350 - 366 ) . امير رضى ابو القاسم نوح بن منصور ( 366 - 387 ) . منصور بن نوح ( 387 - 389 ) . عبد الملك بن نوح ( 389 ) .