و مطلعين از علوم نجوم بود و در خدمت يحيى بن خالد بن برمك و فضل بن سهل ذو الرياستين و مأمون بسر ميبرد . وى كتابهاى بسيار براى مأمون ترجمه كرد و خود نيز كتبى در فلسفه و نجوم نوشت .
ابراهيم بن حبيب الفزارى و پسرش محمد الفزارى هردو از منجمان و رياضى دانان بزرگ بوده و از نخستين كسانى هستند كه از كتب رياضى هندى به زبان عربى نقل كردهاند . محمد قسمتى از مجموعهء نجومى السند هند ( سيدهانتا ) « 1 » را كه مهمترين آنها متعلق بحدود قرن پنجم ميلادى است به عربى درآورده است كه به « السند هند - الكبير » مشهور بود . اين كتاب تا عهد مأمون در نجوم مورد استفاده بود تا محمد بن موسى الخوارزمى آن را تلخيص كرد و زيج خود را با بعضى تصرفات و وارد كردن قسمتى از اصول ايرانى و يونانى بر مبناى آن ترتيب داد . وفات محمد در 183 هجرى اتفاق افتاد .
موسى بن خالد معروف به الترجمان از مترجمان پهلوى و يونانى بوده است .
وى قسمتى از ستة عشر جالينوس را به عربى درآورد .
عيسى بن چهاربخت ( صهاربخت ) از عيسويان جنديشاپور و از پزشكان و دارو - شناسان مشهور بغداد در قرن سوم هجرى بوده است . وى پارهيى از رسائل جالينوس را به عربى درآورد .
يوسف الناقل شاگرد عيسى از اهل خوزستان بود و بيشتر بترجمهء كتابهاى طبى اشتغال داشت .
على بن زياد التميمى از مترجمان كتب پهلوى بوده و زيج شهريار را از پهلوى به عربى نقل كرده است .
مترجمان غير ايرانى
غير از ناقلان ايرانى كه نام دستهيى از آنان در اينجا آمده است مترجمان ديگرى بنقل كتب گوناگون علمى يونانى و سريانى و نبطى و هندى به زبان عربى مبادرت كردهاند و ذكر آنان در اينجا لازمست . از آن ميان دانشمندان مشهور ذيل را ميتوان نام برد :
اصطفان القديم وى بنابر آنچه از كتب طبقات حكما برميآيد بفرمان
هامش
( 1 ) -Siddhanta