از جملهء اتفاقات مساعد علمى در دورهء انوشروان پناهنده شدن هفت تن از دانشمندان مشهور يونانيست بايران . در اين اوان در بيزنطه بر اثر تعصب امپراطور روم هيچگونه آزادى عقيده وجود نداشت . يوستى نيانوس « 1 » در سال 529 ميلادى فرمان داد دبستانهاى فلسفى آتن ( اثينه ) « 2 » و اسكندريه و رها بسته شود . هفت تن از بزرگان مدرسهء آتن كه ابرقلس « 3 » داير كرده ، و پراگنندهء روش افلاطونى جديد بود ، از قلمرو حكومت آن امپراطور بيرون آمدند و به تيسفون روى آوردند و از جانب انوشروان بگرمى پذيرفته شدند . اسامى اين هفت تن چنين است : دمسقيوس « 4 » از اهل سوريه ، سنبليقيوس « 5 » از اهل كيليكيه ، يولاميوس « 6 » از اهل فريگيه ، پريسكيانوس « 7 » از اهل ليديه ، هرمياس از فينيقيه ، ديوجانوس « 8 » از فينيقيه ، ايسيدوروس « 9 » از اهل غزّه كه چندگاهى در ايران ماندند و خسرو هنگام عقد پيمان صلح با يوستى نيانوس در عهدنامه مادهيى مبنى بر آزادى فلاسفهء مذكور در بازگشت باوطان خود بامپراطور قبولاند . انوشروان شخصا با بعضى از اين فيلسوفان خاصه پريسكيانوس مباحثاتى داشت و سؤالاتى از وى كرد و پريسكيانوس كتابى در پاسخ پرسشهاى او ترتيب داد كه ترجمهء ناقصى از آن به لاتينى در دست است و شامل جوابهاى مختصر در مسائل مختلف علم النفس و وظايف الاعضاء و حكمت طبيعى و نجوم و تاريخ طبيعى است . از دمسقيوس نيز رسالهيى باقى مانده است « 10 » .
از تسلط يونانيان ببعد و خاصه در عهد تسلط اشكانيان و ساسانيان برخى از بلاد شرقى ايران تحت تأثير تمدّن يونانى بوده و در آن نواحى مراكزى براى تعليم علوم وجود داشته است و از آن جمله ميتوان مرو و بلخ و سغد را نام برد كه در اواخر عهد ساسانى و آغاز عهد اسلامى دانشمندانى در آنها وجود داشته و على الخصوص در رياضيات و نجوم كار ميكردهاند . از جملهء دانشمندان معروف شهر مرو در آغاز عهد عباسى و اوائل دورهء نقل علوم يكى « ماشاء اللّه بن اثرى » است كه در عهد منصور ميزيسته و از مشاهير
هامش
( 1 ) -Ioustinianos( 2 ) -Athenai ( Athene )( 3 ) -Proclus( 4 ) -DamasRios( 5 ) -SimpliRios( 6 ) -Eulamios( 7 ) -PrisRianos( 8 ) -Diogene( 9 ) -Isidoros( 10 ) - رجوع شود به دانشهاى يونانى در شاهنشاهى ساسانى تأليف نگارنده ص 27 - 28