حديث شريف تفسير آيه اخير است كه راغب رحمه اللّه آن را بيان داشته است ) .
ما عَالَ مقتصد : ميانهرو ، محتاج و نيازمند ديگران نمىشود . گفته شده معنى آيه :
(
وَ وَجَدَكَ عائِلًا فَأَغْنى
- 8 / ضحى ) اين است كه خداوند ترا محتاج رحمت و آمرزش خويش يافت و با مغفرتش از نارواى گذشته و آينده در باره تو ترا با اتمام نعمت خويش بى نياز ساخت ( به راهى راهبريت نمود و پيروزى ارجمندى به تو ارزانى داشت
وَ يَنْصُرَكَ اللَّهُ نَصْراً عَزِيزاً
) .
عوم
: العَام : مثل واژه - سنة - است يعنى سال ، ولى واژه ( سنة ) بيشتر در سالى كه در آن سال قحطى و سختى است به كار مىرود و لذا از - جدب - يعنى قحطى به - سنة - تعبير مىشود و واژه - عام - در سالى است كه فراوانى و آسايش در آن است ( و فراوانى و نعمت عموميّت دارد ) . در آيات :
(
عامٌ فِيهِ يُغاثُ النَّاسُ وَ فِيهِ يَعْصِرُونَ
- 49 / يوسف ) « 1 » (
فَلَبِثَ فِيهِمْ أَلْفَ سَنَةٍ إِلَّا خَمْسِينَ عاماً
- 14 / عنكبوت ) « 2 » در آيهء اخير نام بردن واژه - سنة - كه مستثنى منه است و سپس مستثنى به واژهء عام - براى پنجاه سالى كه استثناء شده است لطيفهاى است كه جاى بحثاش ان شاء اللّه بعد از اين كتاب « 3 » .
عوم : شناورى است ، گفته شده سال را از اين جهت - عام - گويند كه خورشيد
هامش
( 1 ) تعبير خوابى است كه حضرت يوسف نمود ، مىگويد « سپس بعد از آن سال پر نعمت مىآيد كه مردم يارى مىشوند و از سختى نجات مىيابند » .
( 2 ) مربوط به رسالت حضرت نوح است كه مىگويد 950 سال در ميانشان درنگ نمود .
( 3 ) خداوند پس از بيان حال كفّار و اينكه هرگز رها شده به خود نيستند در سختى و آزمونها قرار مىگيرند براى تسلّى خاطر پيامبر ( ص ) و مؤمنين داستان حضرت نوح و زمانى طولانى را كه آن پيامبر ( ع ) با ديدن سختىها و نارواها از قومش يعنى 950 سال تحمّل مشكلات نمودن آن حالت را با واژهء سنه - كه روشنگر سختى و مشكلات است يادآورى مىكند تا پيامبر و يارانش در طول تاريخ چه در صدر اسلام و چه .