منّى و مسمع : او در جلوى ديدگان من است ، مىبينمش و سخنش را مىشنوم كه كنايه از حفظ و حراست او از سوى تو است ، در آيات :
(
فَإِنَّكَ بِأَعْيُنِنا
- 48 / طور ) (
تَجْرِي بِأَعْيُنِنا
- 14 / قمر ) (
وَ اصْنَعِ الْفُلْكَ بِأَعْيُنِنا
- 37 / هود ) يعنى در جائى كه مىبينم و حفظ مىكنيم . و آيه :
(
لِتُصْنَعَ عَلى عَيْنِي
- 39 / طه ) يعنى با نگهبانى ، و نگه دارى من . عين اللّه عليك : در رعايت و حفظ خداى باشيد ( جمله دعائيّه است ) و گفتهاند معنى اين عبارت دعائيّه اين است كه ، تو خود او را با سپاهيانى كه حفظش مىكنند نگهدار . جمع عين - اعين و عيون - است در آيات :
(
وَ لا أَقُولُ لِلَّذِينَ تَزْدَرِي أَعْيُنُكُمْ
- 31 / هود ) « 1 » (
رَبَّنا هَبْ لَنا مِنْ أَزْواجِنا وَ ذُرِّيَّاتِنا قُرَّةَ أَعْيُنٍ
- 74 / فرقان ) « 2 » واژه - عين - براى معانى گوناگون با ديدگاههاى مختلف ، از چشم كه عضوى از بدن است استعاره مىشود و نيز براى سوراخ و روزنه مشك آب و توشه دان كه تشبيهى است به چشم و ريزش آب از آن .
سقاء عَيِّنٌ و مَعِينٌ : مشتق از - عين - است در وقتى كه آب از مشك جارى مىشود . عَيِّنْ قِرْبَتَكَ : چيزى در مشك بريز تا اثر دوخت و منفذ آن را مسدود كند .
تجسّس كننده را هم - عَيْن - گويند كه تشبيهى است در نظر كردن و نگريستن با چشم ، مثل اينكه زن را عورت و مركوب را - ظهر - مىنامند ، مثلا مىگويند : اما
هامش
( 1 ) سخن نوح پيامبر است كه بقوم نافرمانش مىگويد من نمىگويم خزائن نزد من است يا من غيب مىدانم و يا فرشتهام ، و نيز نمىگويم به كسانى كه در چشم شما خوار مىنمايند خداوند به آنها خير نمىدهد خداى بهتر مىداند در دلهاشان چيست .
( 2 ) دعا و تقاضاى عباد الرّحمن يا برترين انسانها ، و پرستندگان خداى رحمن است كه پس از انجام و ايجاد تمام شرايط اخلاقى و اجتماعى و سياسى در خود در پايان مىگويند : پروردگارا از همسران ، و تبار ما نور چشمانى قرار ده و ما را پيشواى متّقين گردان .