معلوم است و اقتضاى شرع هم ، چنين است كه تكليف بدون ديگر شرايط صحيح نيست .
و در آيه : (
لَوِ اسْتَطَعْنا
لَخَرَجْنا مَعَكُمْ - 42 / توبه ) اشاره به - استطاعة در اين آيه به نبودن وسيله مادّى و مالى و قصد است كه اشاره شده :
و همچنين آيات : (
وَ مَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ
مِنْكُمْ طَوْلًا - 25 / نساء ) (
لا يَسْتَطِيعُونَ حِيلَةً
- 98 / نساء ) گفته مىشود : فلان لا يَسْتَطِيعُ كذا - يعنى بخاطر عدم تمرين و نيروى بدنى انجام آن كار براى او سخت است و اين معنى برمىگيرد به عدم وسيله و قصد تصوّر آن ، كه تكليف با وجود آن وسيله صحيح است و انسان با واجد بودن آن معذور نمىشود و بر اين وجه است آيه :
(
لَنْ تَسْتَطِيعَ
مَعِيَ صَبْراً - 67 / كهف ) ( تو با من توان پايدارى نتوانى داشت ) (
ما كانُوا يَسْتَطِيعُونَ السَّمْعَ وَ ما كانُوا يُبْصِرُونَ
- 20 / هود ) ( نه توانايى شنيدن دارند و نه ديدن ) .
و گفت :
وَ كانُوا لا يَسْتَطِيعُونَ سَمْعاً
- 101 / كهف ) و آيه زير هم به همين معنى حمل شده است كه : (
وَ لَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا
- 129 / نساء ) و آيه : (
هَلْ يَسْتَطِيعُ رَبُّكَ أَنْ يُنَزِّلَ عَلَيْنا
- 112 / مائده ) گفته شده آيهء اخير كه بازگو كننده سخن حواريّون به حضرت عيسى است قبل از آن زمانى بوده كه معرفتشان بر « اللّه » افزون و قوى شود و نيز گفته شده منظورشان از اينكه گفتهاند : آيا پروردگار ما مىتواند بر ما مائدة آسمانى نازل كند ؟ قصد و منظورشان قدرت خداى نبوده بلكه مقصودشان اين بوده كه آيا حكمت خداى چنين اقتضايى دارد ؟
گفته شده - يستطيع و يُطِيعُ ( باب استفعال و افعال ) به يك معنى است و معنايش - هل يجيب ؟ است يعنى آيا اجابت مىكند مثل آيه :
(
ما لِلظَّالِمِينَ مِنْ حَمِيمٍ وَ لا شَفِيعٍ يُطاعُ
- 18 / غافر ) يعنى ستمگران در قيامت دوست و شفيعى كه اجابتشان كند نخواهند داشت .
يُطاعُ
- يعنى يجاب ، در آيهء قبل كه سخن حواريّون است به صورت (
هَلْ يَسْتَطِيعُ