« انّها من الطَّوَّافِينَ عليكم و الطَّوَّافَاتِ » « 1 » .
يعنى : گربه از حيواناتى است كه گشت مىزند و در اطرافتان مىگردد .
الطَّائِفَة من النّاس : گروهى از مردم .
الطَّائِفَة من الشّيء : مقدارى از آن چيز .
و در آيه : (
فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَةٌ
لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ - 122 / توبه ) « 2 » . بعضى گفتهاند اين دستور نخست بر گروهى و طايفهاى از مكانى واقع مىشود و سپس افزون
هامش
( 1 ) اين حديث معنى عميقترى دارد و آن اين است كه پيامبر مىفرمايد : گربه حيوانى است دوره گرد كه اميد وفا و دست آموزى چون اسب و سگ در بارهء او نيست و حيوانى كه ثباتى ندارد و دوره گرد است همان حالت بر وجودش غلبه دارد و نمىتوان او را اهلى نمود و لذا بخاطر وحشى بودن از خوردن گوشت و خريد و فروشش نهى شده است ، همواره مىگردد و در جاى معيّن ثابت نيست و نيز - حرّة - در معنى ترشروئى و كراهيت ، كه در چهره كسى ظاهر مىشود و همچنين صداى معروف سگ . ( لس 5 / 260 - الرّائد ) .
( 2 ) يكى از آياتى كه در قرآن به صورت امر و دستور و تشويق براى كسب علم و دين هست و شكوهمندى مكتب اسلام را اثبات مىكند ، آيه 122 / توبه است كه مىگويد : (ما كانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنْفِرُوا كَافَّةً فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ وَ لِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ )چون مهاجرت دست جمعى مردم براى طلب علم ناصحيح و ناممكن است لذا مىگويد حال كه همه نمىتوانيد چرا از هر فرقه و دستهاى طايفه و گروهى حركت نمىكنند تا در دين دانش آموزند و فقيه شوند و در بازگشت قوم خود را اندرز دهند و بسا كه از زشتىها بر حذر شوند .
صاحب كشّاف مىنويسد : اگر رفتن همهء مردم براى فرا گرفتن علم و دانش در دين ايجاد مفسدهاى نكند بر همه واجب است زيرا فرمود : « طلب العلم فريضة على كلّ مسلم و مسلمة » و اگر رفتن دستجمعى براى تفقيه دانش آموزى در دين امكان نداشته باشد از هر گروه زيادى گروه كمى بايستى اقدام و رنج تحصيل علم را به خود هموار نمايند تا بتوانند ديگران را ارشاد كننده اينكه هدفشان اغراض پست و ناچيز دنيايى باشد و يا اينكه پس از فراگيرى و فقاهت در لباس و مركب و زندگى ، به ستمگران تشابه جويند و نزديك شوند و نه براى حسادت بلكه براى همان هدفى كه قرآن مىگويد باشند .
صاحب تبيان در روايتى از امام محمّد باقر عليه السّلام نقل مىكند كه گفته است زمانى كه مهاجرت مردم از نقاط مختلف به سوى مدينه و بهرهمندى از پيامبر بسيار فزونى گرفت خداوند ايشان را امر كرد كه گروهى از ايشان كوچ كنند و بقيّه براى تفقّه باقى بمانند و كار غزاهم به تناوب انجام شود .
سپس از قول واقدى نقل مىكند كه عدّهاى از اخيار و نيكان مسلمين براى ارشاد اقوامشان به روستاها رفتند كه ناگهان دورويان و دو چهرگان تأخير آنها را بخاطر شركت نكردن در جنگ تبوك دانستند و لذا آيه 16 / شورى نازل شد كه تأخير آنها بخاطر ايمان آنها و اجابت دعوت مؤمنين است . ( تبيان 5 / 323 - كشّاف 2 / 323 ) .