سبق
: اصل - سَبْق - پيشى گرفتن در حركت است ، مثل آيه (
فَالسَّابِقاتِ
سَبْقاً - 4 / نازعات ) .
اسْتِبَاق : مسابقه دادن و پيشى گرفتن بر يكديگر است مثل آيات : (
إِنَّا ذَهَبْنا نَسْتَبِقُ
- 17 / يوسف ) و (
وَ اسْتَبَقَا
الْبابَ - 25 / يوسف ) سپس معنايش فراگيرتر و متعدّى در پيشى جستن بر ديگرى شده ) .
آيات : (
ما سَبَقُونا
إِلَيْهِ - 11 / احقاف ) و (
سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ
- 29 / يونس ) يعنى جريان يافت و پيشى گرفت .
واژهء السّبق براى برترى و فضيلت و ابراز شخصيّت بر ديگران نيز استعاره شده است .
در آيه : (
وَ السَّابِقُونَ
السَّابِقُونَ - 10 / واقعه ) يعنى : كسانى كه با اعمال صالحه به سوى ثواب خدا و رضوان و بهشت او بر ديگران سبقت گرفتهاند ، در معنى آيه : (
وَ يُسارِعُونَ فِي الْخَيْراتِ
- 144 / آل عمران ) .
و همچنين آيات : (
وَ هُمْ لَها سابِقُونَ
- 61 / مؤمنون ) و (
وَ ما نَحْنُ بِمَسْبُوقِينَ
- 60 / واقعه ) يعنى در تقدير پيشى نمىگيرند .
و آيات : (
وَ لا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا سَبَقُوا
- 59 / انفال ) و (
وَ ما كانُوا سابِقِينَ
- 39 / عنكبوت ) آگاهى و هشدارى بر اين امر است كه بر او ( موسى ) پيشى نجستند « 1 » .
سبل
: السَّبِيل : راهى است نرم كه سهل گذر و هموار باشد ، جمعش سُبُل است ، در آيات
هامش
( 1 ) تمام آيه چنين است : (وَ قارُونَ وَ فِرْعَوْنَ وَ هامانَ وَ لَقَدْ جاءَهُمْ مُوسى بِالْبَيِّناتِ فَاسْتَكْبَرُوا فِي الْأَرْضِ وَ ما كانُوا سابِقِينَ- 39 / عنكبوت ) .
يعنى : هارون و فرعون و هامان ، نمايندگان زرپرستان و فرعونيان و بت پرستان بودند .
موسى با دلائل روشن بر ايشان آمد ولى آنان استكبار ورزيدند و بر تقدير و سرنوشت شومشان پيشى گرفتند .