(
وَ أَنْهاراً وَ سُبُلًا
- 15 / نحل ) و (
وَ جَعَلَ لَكُمْ فِيها سُبُلًا
- 10 / زخرف ) .
و آيه : (
لَيَصُدُّونَهُمْ عَنِ السَّبِيلِ
- 37 / زخرف ) كه منظور در اين آيه راه حقّ است زيرا اسم جنس اگر مقيّد نباشد به آن معنى كه حقّ آنست مخصوص مىشود و بر اين معنى آيه :
(
ثُمَّ السَّبِيلَ يَسَّرَهُ
- 20 / عبس ) ( آنگاه راه حقّ بر او آسان كرد ) .
رونده راه را - سَابِل - گويند ، مثل شعر ، شاعر ، جمع سَابِل سَابِلَة است يعنى روندگان .
ابن السَّبِيل : مسافرى دور از خانمان و منزل ، منسوب شدن او به راه ، براى راه رفتن پيوسته اوست كه در يك جا ثابت و ساكن نيست .
واژه - سبيل - براى هر چيزى كه به وسيله آن به چيز ديگرى ، چه خير باشد يا شر ، رسيده مىشود به كار مىرود .
در آيات : (
ادْعُ إِلى سَبِيلِ
رَبِّكَ - 125 / نحل ) و (
قُلْ هذِهِ سَبِيلِي
- 108 / يوسف ) در اين دو آيه راه يكى است . ولى در آيهء اوّلى - سبيل - به تبليغ كننده اضافه شده است و دوّمى را به راهرو ، و سالك ، و در آيات (
قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ
- 169 / آل عمران ) و (
إِلَّا سَبِيلَ الرَّشادِ
- 29 / غافر ) (
لِتَسْتَبِينَ سَبِيلُ الْمُجْرِمِينَ
- 55 / انعام ) و (
فَاسْلُكِي سُبُلَ
رَبِّكِ - 69 / نحل ) .
سبيل : به راه مستقيم و اقامه شده با دليل تعبير شده است ، مثل آيات :
(
قُلْ هذِهِ سَبِيلِي
- 108 / يوسف ) و (
سُبُلَ السَّلامِ
- 16 / مائده ) يعنى راه بهشت .
(
ما عَلَى الْمُحْسِنِينَ مِنْ سَبِيلٍ
- 91 / توبه ) و (
فَأُولئِكَ ما عَلَيْهِمْ مِنْ سَبِيلٍ
- 41 / شورى ) (
إِنَّمَا السَّبِيلُ عَلَى الَّذِينَ
- 42 / شورى ) و (
إِلى ذِي الْعَرْشِ سَبِيلًا
- 42 / اسراء ) .
گفته مىشود أَسْبَلَ السِّتْرَ و الذَّيْل : دامان و پرده را رها كرد ، و آويخت .
فَرَسٌ مُسْبِلُ الذَّنَب : اسبى دم آويخته .
سَبَلَ المَطَرُ و أَسْبَلَ : باران فرو ريخت .
باران را تا وقتى كه مىبارد و در هوا ريزش دارد - سَبَل - گويند .
سَبَلَة : مخصوص سبيل مرد است كه بر لب بالاى آدمى است و به پائين آويخته