ابو على مسكويه در تجارب الامم در وصف عالىترين اخلاق مىنويسد :
« ديدم بزرگترين و ارجدارترين چيزها خرد است و داشتن خوىهاى نيكو و بردبارى آراستهترين رفتارهاست و دلسوزى به ديگران والاترين كارهاست و ميانهروى نيكوترين روشها و فروتنى ستودهترين روالها « 1 » . . . »
در كتاب روضة الصفا پستى و نامردمى جمعى از معاصران عبد الملك چنين توصيف شده است :
در دورهء خلافت عبد الملك مروان عمرو بن سعيد ، با وى از در مخالفت درآمد ، چون سر او را از بدن جدا كردند مردم اعتراض كردند و به تظاهراتى دست زدند . عبد الملك پرسيد كه اين چه غوغا و فرياد است ؟ گفتند يحيى بن سعيد با جمعى از متابعان بر در قصر ايستاده عمرو را مىطلبند عبد الملك گفت از بام كوشك سر عمرو را در ميان اهل غوغا بينداز و ده هزار درهم بر سر ايشان بپاش به موجب فرموده عمل كردند مردم چون زر و سر ديدند بعد از برچيدن زر سر خود گرفتند « 2 » » . يعنى به خانهء خود برگشتند و از خونخواهى عمرو سخنى نگفتند و پستى و نامردمى خود را عيان كردند .
پندنامه ماتريدى
شيخ ابو منصور ماتريدى سمرقندى متوفى در سال 333 هجرى از شيوخ بزرگ پندنامههايى نوشته كه ذكر پارهاى از اندرزهاى او خالى از فايده نيست :
1 - عقل را بنياد شمر .
2 - اعتقاد خوب را گنج بىزوال شمر .
3 - به صبر بلندى جوى .
4 - با نيكان برادرى گير .
5 - هرچ نيابى مجوى .
6 - اگر شادى خواهى رنج كش و اگر رنج خواهى كاهل باش .
7 - اگر خوارى بايدت خيانت كن .
8 - از مردم بىمعنى حذر كن .
9 - نادان را زنده مشمر .
10 - صبور باش تا به مراد برسى .
هامش
( 1 ) . تجارب الامم ابو على مسكويه ترجمه امام شوشترى مجله هنر و مردم شماره 107 .
( 2 ) . روضة الصفا ج 3 صفحه 251 .