بالاخره دولت سامانى از شهرت روزافزون او بيمناك گرديد و ابو على چغان را به جنگ او فرستاد و او را گردن زدند .
دهخدا ، در امثال و حكم خود مىنويسد : « مشعبد را نبايد بازى آموخت . »
فرسوده دان مزاج جهان را به ناخوشى * آلوده دان دهان مشعبد به گندنا
خاقانى
در منابع تاريخى و ادبى بعد از اسلام مكرر از شعبدهبازان سخن به ميان آمده ولى از فعاليتهاى هنرى و وسايل كار آنان به تفصيل مطلبى ننوشتهاند . حتى در فهرست ابن نديم ، ضمن بيان اخبار دعانويسان از « شعبدهبازان و ساحران و صاحبان نيرنگ و افسون و طلسمات . . . » نام مىبرد .
اعمال خارق العاده
سلطان محمود كه مردى جنگجو ، متعصب و خرافاتى بود ، هنگامى كه به عزم جنگ نوح بن منصور سامانى مىرفت او را از وجود زاهدى گوشهنشين خبر دادند . محمود به معيّت حسنك وزير به ملاقات او رفت . در مراجعت به زاهد گفت « . . . از اموال هرچه مطلوبست ملازمان تسليم نمايند . زاهد دست در هوا كرد و مشتى زر مسكوك در كف سلطان نهاد ، و گفت هركه از خزانهء غيب امثال اين نقود تواند گرفت به مال مخلوق چه احتياج داشته باشد ! ؟ »
علاقهء فراوان مردم به امور شعبدهآميز و خرق عادات به حدى است كه بعضىها براى جلب توجه ، امور غيرطبيعى ، باور نكردنى را حتّى به مردانى چون شمس تبريزى و جلال الدين رومى نسبت مىدهند . چنان كه راجع به نخستين برخورد شمس تبريزى با جلال الدين ميگويند ، هنگاميكه بر مولانا وارد شد ، در برابر وى كتابهاى زيادى ديد ، پرسيد در اين كتابها چه هست ؟
مولانا از ظاهر ژوليده ، شمس را مردى عامى تصور كرده بود گفت « چيزهايى كه تو ندانى » و بلافاصله كتابها آتش گرفت ، و جلال الدين نعرهاى زد و از هوش رفت .
در روايت ديگر شمس تبريزى كتابها را از برابر مولانا برداشت و در آب انداخت و مولانا عتاب كرد و رنجيد از اينكه بعضى از كتب پدرش در ميان آنها بود ، آن وقت شمس ، يكيك كتابها را از آب درآورد ، بدون اينكه تر و خطوط آن پاك شده باشد .
اين گونه روايات ، طرز تعقّل و دماغ افسانهپسند ما را نشان مىدهد . همانطور كه در افسانههاى ما علت و معلولى در كار نيست ، خرق عادت ، و صورت گرفتن امور محال ، امريست جارى ، و از بزرگان انديشه و اخلاق ، دائما مترصد انجام امور غيرطبيعى و سرزدن كارهاى ممتنع هستيم . . . « 1 » »
هامش
( 1 ) . على دشتى : سيرى در ديوان شمس .