پايين از آنها فرزندان و برادران و نزديكان و خويشاوندان شاه ، پس از آن قجرها و صاحبان مناصب و پايين از آن نظاميان كه نايب السلطنه در رأس آنها قرار داشت .
ساعت ده صبح شاه وارد شد ، منجمباشى با صداى ناهنجار نفسزنان به قرائت آياتى چند از قرآن پرداخت . . . پس از اعلام تحويل سال ، شاه از مقابل حاضرين عبور نمود و روى صندلى زرين جلوس نمود . به مناسبت حلول سال جديد ، همه روبوسى مىكردند . پس از اتمام روبوسى ، شاه شروع به دادن عيدى كرد . در دورهء فتحعليشاه سكهء طلا مىدادند بعدها نقره و طلا و اكنون فقط پول نقره به صورت سكههاى پنج شاهى نو ، در كيسههاى ابريشمين به ميزان دو سه تومان ، كيسهها در سينى طلاى بزرگى گذارده شده و شاه با دست خود ، به كسانى كه تكتك جلو ، مىآمدند تسليم مىنمايد ابتدا ، به روحانيان بعد به افراد خاندان سلطنتى بعد اعيان و بعد به نظاميان عيدى داده شد . « 1 » »
افضل الملك ، در كتاب افضل التّواريخ ضمن توصيف وقايع سال 1314 ه . ق مىنويسد : شب عيد سعيد مجلس ضيافت رسمى از طرف صدر اعظم در پارك خودشان منعقد گرديد و شاهزادگان و وزرا و سفرا و وزراى مختار با زنانشان به صرف شام دعوت شدند ، پس از خوردن شبچره ، شربت و شيرينى مجلس تا هفت ساعت از شب گذشته طول كشيد . انواع و اقسام آتشبازى صورت گرفت ، تمام درختان و خيابان باغ را ، چراغها و فانوسها و قنديلها آويخته بودند . پارك به آن عظمت مثل روز روشن بود . . . در اتاقها و رواقها و غرفههاى تحتانى و فوقانى و ايوانها و سقفها چهلچراغها آويخته و جارها و چراغهاى لاله مىسوخت ، بيشتر از صد هزار چراغ در باغ و دور باغ آويخته بودند . در همه جاى تالارها و راهروها و غلام گردشها ، ميوههاى رنگارنگ و شيرينىهاى مختلف گذاشته بودند . خانمهاى اهل اروپ « كالبدر فى الدّجى و كالشموس فى الضّحى » با لطافت تن و رعونت بدن و صباحت رخسار و حلاوت گفتار مجلس و محفل را زينت و مردم را بهجت داده بودند . هر طبقه و هر دستهاى با آزادى و خرمى در تالارها گردش مىكردند ، همه با هم دمساز و همصحبت و مهربان بودند . بالا و پايين يا نشستن و دو زانو بودن و مجبور شدن در اين مجلس نبود . صدر اعظم با هريك از حاضرين اظهار التفات و مهربانى مىكردند . در پايان وقت هر كدام به خوشى و خرّمى به منازل خود رفتند . جمعيت اين ضيافت با خدمتگزاران به هزار نفر مىرسيد . . . « 2 » »
« . . . در شوال المكرم 1314 پس از تحويل ، در تالار موزه سلام خاص صورت گرفت ، بعضى از علما و شاهزادگان و وزرا و مستوفيان و درباريان كه زياده از هزار و دويست نفر
هامش
( 1 ) . خاطرات كاساكوفسكى ، ص 18 .
( 2 ) . افضل الملك : الفضل التواريخ ، به كوشش نظام ما فى و سعد ونديان ، وقايع سال 1314 ه . ق ، ص 44 و 45 به اختصار .