انقضاى سه ماه بهار . . . روز آبپاشان . . . ، بزرگ و كوچك و مذكر و مؤنث به كنار دريا آمده در آن 5 روز به سور و سرور مىپردازند و همگى از لباس تكلّف عريان گشته ، هر جماعت با اهل خود به آب درآمده با يكديگر آببازى كرده با طرب و خرمى مىگذرانند و الحق تماشاى غريبى است . . . »
پيترو دلاواله جهانگرد ايتاليائى دربارهء اين جشن مىنويسد : « . . . در اين روز جشن تمام مردم از هر طبقه حتى شخص شاه نيز بىملاحظه به سبك اهالى مازندران لباس كوتاهى به برمىكنند و به جاى عمامه ، شبكلاهى به سر مىگذراند ، دستها را بالا مىزنند و در كنار رودخانه يا محل ديگرى به اشارهء شاه با ظرفهائى كه در دست دارند در ضمن رقص و خنده و شوخى و هزار گونه تفريحات ديگر بر سر و روى هم آب مىپاشند . . . « 1 » »
جشن نوروز در عهد صفويه
شاه عباس همه ساله عيد نوروز را جشن مىگرفت و به اجراى مراسم اين جشن باستانى علاقهء فراوان داشت در جشن نوروز سال 1014 اعتماد الدوله وزير اعظم دو هزار و هفتاد و چهار تومان از نقد و جنس به شاه تقديم كرد ، در همان روز وزير گيلان سه هزار تومان پيشكش كرد ، و همينطور ساير حكام و فرمانروايان مبلغى به شاه مىدادند ولى همواره « الله وردى خان » و پسرش بيش از ديگران به شاه پول و جنس تقديم مىكردند . بديهى است آنچه حكام ولايات براى شاه مىفرستادند از رعايا و كاسبان و مردم محل مىگرفتند و هركه پيشكشهاى گرانبهاتر به شاه تقديم مىكرد نزد او عزيزتر بود . پس از بارعام نوروز ، شاه به تماشاى آيينبندى و چراغانى مىرفت . . . شاه عباس هرگز به سبب تصادف اين عيد با ايام عزاى عاشورا ، از چراغان و آيينبندى و شادى و نشاط چشم نمىپوشند .
عيد اسفند
يكى از جهانگردان اروپائى مىنويسد كه ايرانيان روز پانزدهم فوريه ( حدود 25 بهمنماه ) را نيز عيد مىگرفتند و آن را عيد اسفند مىناميدند ، شهر را آيين مىبستند و به نشاط مىپرداختند . . . »
براى آنكه خوانندگان بيشتر با مراسم جشن گل سرخ آشنا شوند عين مطالب « پيترو » جهانگرد ايتاليايى را از سفرنامهء او نقل مىكنيم :
هامش
( 1 ) . نصر الله فلسفى : زندگى شاه عباس ، ج 2 ، ص 304 به بعد .