به احتمال قوى در مراسم جشن مهرگان مانند جشن نوروزى اكثريت مردم نيز شركت مىجستند و آداب و رسوم اين جشن را انجام مىدادند ، ولى با كمال تأسف از خصوصيات اين جشنها و شور و نشاط مردم ، در منابع تاريخى و اجتماعى كمتر سخنى به ميان آمده است .
فريدون چو شد بر جهان كامكار * ندانست جز خويشتن شهريار
بروز خجسته سر مهرماه * به سر برنهاد آن كيانى كلاه
بفرمود تا آتش افروختند * همه عنبر و زعفران سوختند
پرستيدن مهرگان دين اوست * تنآسائى و خوردن آيين اوست
كنون يادگار است ازو ماه و مهر * بكوش و به رنج ايچ منماى چهر
فردوسى
بگشاد مهرگان در اقبال بر جهان * فزخنده باد بر ملك شرق مهرگان
فرخى سيستانى
جشن سده
ديگر از جشنهاى تاريخى جشن سده است كه فارسيان در شب دهم بهمن مىگيرند كه مطابق است با شب اول چلهء كوچك زمستان . در اين شب كه پنجاه روز به عيد نوروز مانده مردم با ساز و نقاره به جشن و شادى برمىخاستند منوچهرى در يكى از قصايد خود به اين عيد اشاره مىكند :
بر لشكر زمستان نوروز نامدار * كرده است راى تاختن و عزم كارزار
وينك بيامده است به پنجاه روز پيش * جشن سده طلايهء نوروز نامدار
جشن باستانى سده « هر سال در دهم بهمنماه ( بقول ابو ريحان بيرونى « ابانروز » از بهمنماه ) گرفته ميشده است و بعد از اسلام مخصوصا در دربار بعضى از امرا و سلاطين ايران ( مثل آل زيار ) و حتى غزنويان متداول بوده . در وجه تسميهء آن اقوال مختلف ذكر شده است ؛ از آن جمله گفتهاند چون فرزندان « پدر نخستين » كيومرث ( آدم ابو البشر ) درين روز صد تن تمام شدند ، يا چون از اين روز تا به نوروز 50 روز است و 50 شب ، آن را بدين نام خواندهاند . اما قول درست درين باب اين است كه چون اين جشن در صدمين روز زمستان بزرگ باستانى ( برحسب تقسيم سال در نزد ايرانيان قديم به يك تابستان هفت ماهه و يك زمستان پنج ماهه ) واقع مىشده است از قديم آن را به اين نام خواندهاند . مطابق روايت شاهنامه جشن سده منسوب است به هوشنگ پيشدادى و يادگارى است از پيدايش آتش بدست او . . . در هر حال جشن سده در ايران ساسانى رواج داشته است و در واقع جشن مخصوص آتش بوده است از اينرو طى اين