شكل مردان سپاهى از قزلباش و اوزبك همه با لباس ارغوانى و آبى با يراق جنگ و جدال بر برجها و كنگرههاى آن قلعه نصب كرد . اول مرتبه چنان كه رسم و آداب اهل حرب و قتال باشد ايلچيان به قصد صلح و صلاح آمد شد كردند چون مهم صلح صورت نيافت شروع در جنگ و جدال كرده صداى توپ و تفنگ به اوج حصار نيلگون رفته آنچنان دود و غبارى تيره و تار متصاعد گرديد كه كوكبش شرار متكوّن گشت ، بعد از آن اين قلعهها را آتش زدند . . . « 1 » » شرح اين جشن و شادمانى در كتاب نقاوة الآثار نيز به تفصيل آمده است . در اين كتاب پيرامون مخارج اين جشن چنين مىخوانيم : « . . . از مشرفان اين جشن غرائب آثار چنين استماع رفت كه مبلغ چهارصد تومان صرف اين چهار قلعه و اسباب آتشبازى شد و اخراجات چراغان و اسباب و مصالح آن و ساختن آن غرائب و عجايب كه در آن ميدان به عرصهء ظهور آورده بودند با اجرت استادان و رعايت مهندسان و مخترعان دو هزار و سيصد تومان به قلم آمده و خرج 15 هزار پياده كه هر نفر را سوارى يراق و لباس يك تومان نقد خرجى داده بودند كه اينهم قريب به بيست هزار تومان مىشود . . . « 2 » »
شاه عباس دوم در محرم 1070 به كاشان رفت « . . . پس از پذيرايى مفصل و باشكوهى كه در باغ فين از شاه به عمل آمد . . . روز يكشنبه منادى جار كشيد كه شاه وارد فين گشته و فردا به شهر خواهد آمد . آصف ( فرماندار شهر ) حكم نمود كه يهوديان جديد الاسلام بايد پيشواز بروند مردم شهر تا فين صف بسته ملتزمين ركاب با زين و برگهاى طلا و جوانان خوشرو ، با لباسهاى زربفت و مسلح و عدهء زيادى توپچى هم همراه شاه بودند پادشاه قيافهء بسيار زيبائى داشت و دو زنجير فيل پشت سر شاه و دو جفت شير و ببر نر و ماده هم بدنبال آنها در حركت بودند . . . « 3 » »
وصفى از يك مهمانى
پيترو دلاواله در سفرنامهء خود مىنويسد : « در همدان يك نفر به نام شيخ احمد بيك كه با ما سابقهء آشنائى نداشت براى اسبهاى ما علوفه و عليق فرستاد و مرا از جانب خود و زنها را از جانب زنهايش دعوت كرد « . . . ايرانيان بخصوص در مورد خارجيها از جهت تقديم هدايا خيلى سخاوتمند هستند اما از طرف ديگر طبق رسوم ، كسى كه هديهاى دريافت مىكند در مقابل آن چيزى به همان ارزش يا گرانبهاتر مىدهد زيرا اگر اين عمل انجام نگيرد كسى كه هديه داده است گلهمند مىشود . . . مرا به اتفاق همراهانم در كنار داروغه شهر ( نظر بيك ) كه در حقيقت
هامش
( 1 ) . پرتو بيضايى : نقاوة الآثار ، مجلهء يادگار ، ش 5 ، 6 ، ص 66 به بعد .
( 2 ) . محمود نطنزى : نقاوة الآثار ، به اهتمام احسان اشراقى ، ص 577 به بعد .
( 3 ) . تلخيص از ج 3 تاريخ يهود .