بلكه جنگ انداختن خروسها ، قوچها و گاوهاى نر و تفريحاتى از نوع چوگانبازى ، شكار ، تيراندازى و اسبسوارى كه هم جنبهء تفريحى داشت و هم ورزش كاملى بود بطور محسوس رو به كاهش نهاده است .
برنامههاى مذهبى نيز نظير تعزيه و نوحهخوانى ، پردهدارى و نمايش و ارائه تصوير صحراى كربلا كه بنيان آن در عهد آل بويه گذاشته شده و در دورهء صفويه سخت معمول گرديده بود با گذشت زمان اندكاندك رو به فراموشى مىرود .
از ديرباز خرابات و ميخانهها و از دورهء صفويه به بعد قهوهخانهها يكى از مراكز وقتگذرانى مردم ميانهحال بود . « در شهر تهران كه از جهت پيشرفت علم و فرهنگ گل سرسبد همهء شهرهاى كشور ماست به موجب تحقيقى كه قبل از انقلاب انجام شده است 2334 قهوهخانه ، 586 رستوران و ميخانه ، 1171 چلوكبابى ، 40 باشگاه ورزشى ، 23 ورزشگاه باستانى ، 12 سالن و 8 ميدان ورزشى وجود داشته است و حال آنكه اين شهر تنها داراى 57 كتابخانه و قرائتخانه ، 57 انجمن داخلى و خارجى و باشگاه و كانون فرهنگى ، 79 سينما و 7 تئاتر است و اين ارقام شاهد صادق بر اين است كه امور مربوط به جسم به امور مربوط به ذهن و فكر آشكارا غلبه دارد . . . « 1 » »
نقل عباراتى كه در يكى از جرايد يوميه آمده است از اين بابت بجاست « ادارهء آمار شهردارى قبل از انقلاب اعلام كرد كه در شهر تهران در برابر سيصد كتابفروشى سه هزار مشروبفروشى و اغذيهفروشى وجود دارد و در اين مراكز در ساير فروشگاههاى سراسر ايران روزانه پانصد هزار بطرى مشروبات الكلى به مردم فروخته مىشود . ( خوشبختانه اين مراكز فساد و انحراف امروز وجود ندارد ) .
سازمان كتابخانههاى شهردارى اعلام نمود كه از نزديك به سه ميليون مردم تهران روزانه بيش از پنجاه نفر به كتابخانههاى شهردارى مراجعه نمىكنند . « 2 »
اميدواريم براى رفع اين نقص بزرگ ، هرچه زودتر مسؤولين امور فرهنگى در راه اجبارى كردن تعليمات ابتدائى و سوادآموزى قدمهاى مؤثر و عملى بردارند .
در ايران بيشتر اوقات طبقات متوسط و محروم جامعه در راه تلاش معاش صرف مىشود ، كمى مزد و حقوق كارمندان و كارگران و قلت درآمد كشاورزان به حدى است كه آنان قدرت خريد ضرورىترين وسائل زندگى را ندارند . تنها طبقهء متنعّم و ممتاز از ديرباز كمابيش به امور فرهنگى ، ذوقى و تفننى توجه كردهاند « محاسبهء توزيع درصد اقلام هزينه در بودجهء خانوار متوسط ايران حاكى است كه . . . احتياجات اوليه شامل خوراك و پوشاك و
هامش
( 1 ) . آريانپور : مقدمه بر جامعهشناسى ، ص 281 به بعد
( 2 ) . اطلاعات ، 15 / 10 / 1345 .