استعمال مواد معطّر
ناگفته نگذاريم كه در مهمانيها ، جشنها و عروسيها طبقات ممتاز و متوسط از به كار بردن مواد معطّر خوددارى نمىكردند ، بطورى كه مىتوان گفت پيشينيان به عطر بيش از امروز اهميت مىدادند . حاجى محمد كريمخان كرمانى در يكى از رسائل خود به تفصيل از عطر و مواد گوناگون عطرزا ، و خواص و فوايد عطر سخن مىگويد ، به نظر او : « . . اگر كسى كميّت و كيفيّت عطر و زمان و فصل و مكان توقّف خود را ، با مزاج و سن خود همآهنگ كند از عطر منتفع و برخوردار خواهد شد . » به نظر حاجى محمد كريم : « . . . در هواى سرد عطرهاى گرم بهتر است و در هواى گرم عطرهاى بارد بهتر است و در اعتدال هوا عطرهاى معتدل مناسبتر است . « 1 » » سپس كرمانى 52 صفحه از كتاب خود را به ذكر انواع عطرها و احاديث و اخبارى كه از ائمه و پيامبران در منقبت و فوائد عطر آمده است اختصاص داده است از جمله مىنويسد :
« . . . سه خصلت از سنتهاى مرسلان است ، عطر و موى ستردن و بسيارى جماع . . . حضرت رسول فرمودند سه چيز پيش من محبوب است ، زنان ، بوى خوش ، و روشنى چشم من در نماز است . . . « 2 » »
نويسنده در باب اول در ذكر غاليها از انواع عطريات و مواد تركيبى آنها به تفصيل مطالبى مىنويسد . به نظر او : « ادويهء خوشبويى از نوع مشك و عنبر و كافور و عرقهاى خوشبو اگر با روغن آميخته شوند عطرى نيكو و گرانبها بدست مىآيد . بعضى بهترين بوى خوش را تركيبى از مشك عنبر زعفران و عود مىدانند . » به نظر نويسندهء اين كتاب « بهترين عطر تركيبى است از : عنبر اشهب ( 5 مثقال ) مشك تركى ( 4 مثقال ) روغن ياسمين 7 مثقال . . . « 3 » » در صفحات بعد نويسنده از انواع غاليهها و تركيب آنها و طرز ساختن و آماده كردن هريك به تفصيل سخن مىگويد و در صفحات ديگر از انواع عبيرها بخورات و شمامات ( نوعى عطر ) و عطريات ديگر به تفصيل بحث مىكند و راه بدست آوردن روغنهاى خوشبو را نشان مىدهد .
شبنشينى در تهران
هانرى رنه دالمانى در سفرنامهء خود مىنويسد : « مستورى و گوشهگيرى زنان ايرانى و عدم حضور آنان در اجتماعات ملالتآور است ، مخصوصا اگر يك نفر اروپائى با يك زن بومى معاشرتى داشته باشد ، مرتكب جنايت بسيار موحشى شده است . . . در اين شهر حزنانگيز ، شبنشينى كاملا ناشناس است . در ساعت 9 هركس بايد در منزل خود باشد و اگر در ساعات
هامش
( 1 ) . عالم ربانى حاجى محمد كريم خان كرمانى : مجمع الرسائل فارسى ، چاپخانهء سعادت كرمان ، ص 25 .
( 2 ) . همان كتاب ، ص 27 .
( 3 ) . همان كتاب ، ص 43 .