نسبت به حيوانات معلوم مىشود . »
تربيت پدر و مادر تأثيرات عميقى در اخلاق و رفتار بچه خواهد داشت و ظلمى كه نسبت به حيوانات شده و مىشود ، مادران اطفال بطور غير مستقيم در آن شركت كرده و مسئول مىباشند . مادر بىرحم و شفقتى كه پرنده را به دست بچه خود مىسپارد و يا پدر بىوجدانى كه بچه خود را به شكار برده و به خونريزى تشويق و تحريص مىكند ، اينها اولين مدرسه قساوت و خونخوارى انسان است كه باعث بىرحمى و جنگ و جدال مىشود .
بر هر مادر و معلمى واجب و لازم است ، در جزو درس و تربيت به بچه بياموزد كه حيوان را براى آزار كردن و كشتن نيافريدهاند . اكنون در تمام بلاد اروپا و امريكا . . . تا اندازهاى دايرهء ظلم را تنگتر نمودهاند . قانون هلند براى آزاركننده حيوان يا بار نمودن زياده از معمول چهارپايان و دشنام عابرين ، مدت 6 ماه حبس و سيصد فلرن جريمه قرار داده و قانون انگلستان 6 ماه حبس و صد ليره جريمه معين كرده . . . ولى ايران در مقابل دنيا سكوت اختيار كرده مىگويند حيوانات حقوقى ندارند . اگر آنان تا به حال حقوقى ندارند براى آنست كه ما نمىخواهيم داشته باشند . چرا نبايد حقوق آنها را مراعات كرد ؟ آيا حيوان براى هوسرانى انسان خلق شده ؟ . . . بديهى است كه تمام وجدان و شرافت هر انسان او را مجبور مىكند كه در دادخواهى آنها شركت نموده هرچه زودتر جبران حقوق پايمالشده را نمايد . . . با اين بيت خواجه حافظ عليه الرحمه كه جامع تمام فلسفه اخلاق است به سخن خود خاتمه مىدهيم :
مباش در پى آزار و هرچه خواهى كن * كه در طريقت ما غير از اين گناهى نيست « 1 » »
در تهران ، تنها انجمن حمايت از حيوانات كافى نيست ، بلكه بايد هرچه زودتر در هر كوى و برزن انجمن حمايت از درختان و نباتات نيز تشكيل داد و به حال زار درختانى كه هر سال در اثر بىآبى يا آزار كودكان و جوانان خشك مىشوند فكرى كرد .
سالهاست كه شهردارى ، در تهران و ديگر شهرها هزاران درخت در اول بهار مىكارد و در آخر تابستان يا اول بهار سال بعد همان درختهاى خشكشده را درمىآورد و بار ديگر نهالهاى جديدى مىكارد . بدون اينكه از مردم تهران شرم كند و براى نگهدارى و تأمين آب آنها فكرى كرده باشد . البته در خشك شدن درختها تنها مأموران شهردارى مسئول نيستند بلكه اهالى هر محل و كسبه و دكاندارانى كه درختها براى زيبايى و طراوت كوى و برزن آنها كاشته شده و از مراقبت و دادن هفتهاى چند سطل آب به آنها خوددارى مىكنند ، و نيز پدران و مادرانى كه حاضر نيستند فرزندان خود را از آزار درختان و نباتات و كندن گلهاى زيباى پاركها و باغهاى عمومى منع كنند ، شايان توبيخ و قابل سرزنش مىباشند . هر پدر و مادر عاقل و
هامش
( 1 ) . نوشتههاى پراكنده صادق هدايت ( انسان و حيوان ) ص 285 ببعد .