اوضاع اجتماعى اواخر عهد تيمورى نوشته است ، از طرز پذيراييهاى مجلّل و شاهانه و نوع غذاها در آن روزگار مطالب جالبى نوشته كه ذكر پارهاى از آنها خالى از فايده نيست . كلاويخو ضمن توصيف باريابى به حضور تيمور مىنويسد : « ما سفيران اسپانيايى با گروهى نمايندگان مختلف كه از كشورهاى ديگر آمده بودند . . . نشسته بوديم كه پيشخدمتها دست به كار آوردن گوشت براى سور شدند ، اين گوشتها عبارت بود از گوشت گوسفند آبپز با آبگوشت و كباب و گوشت اسب ، اينها را در ظرفهاى چرمى بزرگ و گودى . . . گذاشته بودند ، اين ظرفها دستههايى داشت كه با گرفتن آنها پيشخدمتها ظروف را از يك محل به محل ديگر مىبردند . » كلاويخو دربارهء طرز تقسيم گوشت و مواد غذايى بين ميهمانان مىنويسد : « بخشكنندگان مىآمدند تا آن را ببرند ، اين مردم در برابر آن ظرفهاى بزرگ زانو مىزدند و همه پيشبند و آستينهاى چرمى بر روى ساعدهاى خود پوشيده بودند تا از چربى مصون باشند و شروع به كار مىكردند ، تكههاى گوشت را در قدحهاى بلند مىگذاشتند ، اين قدحها يا از زر بود يا از سيم و برخى هم قدحهاى گلى لعابدار يا چينى بود كه اين قسم اخير بسيار گرانبها بود و از آنها با احتياط مراقبت مىكردند . » كلاويخو از علاقهء فراوان تاتاران به خوردن گوشت كفل اسب سخن مىگويد و مىنويسد در اين مهمانى از سيرابى اسب و كلهء درسته گوسفند نيز تناول مىكردند .
آشپزها پس از آنكه قدحهاى زرين پر از گوشت را آوردند ، از قدحهاى آبگوشت مقدارى در آن ريختند . سرانجام نانهاى نازك را برداشتند و دولا يا چهارلا كردند و بر روى هر قدح يكى از آنها را گذاشتند ، چون همهء اينكارها انجام شد بعضى از درباريان مقرّب درگاه با برخى از بزرگان حاضر در مجلس آن قدحها را دو نفرى يا سه نفرى برداشتند ، و در برابر تيمور و سفيران بيگانه و شاهزادگان حاضر در مجلس گذاشتند ، آنگاه اعليحضرت با نهايت لطف براى ما سفيران اسپانيا دو قدح از آنچه در برابر داشتند فرستادند ، هنوز همهء اين گوشتها تمام نشده ، خوراك دوم را آوردند ، و آنچه گوشت در قدحها بود طبق رسم آنان به گوشهاى نهادند تا بعد به خانهء ما فرستاده شود كه از آن بخوريم ، در واقع اگر آن كار را نمىكردند جسارت و بىحرمتى بزرگى نسبت به ميهمانان تلقى مىشد . مقدار گوشتى كه در برابر ما مىگذاشتند واقعا تماشايى بود . . . مقدار خوراكى چنان بود كه اگر خدمتكاران واقعا مىخواستند با مراقبت و دقت آنها را به خانه حمل كنند تا ششماه كفايت خوراك ما را مىكرد ، به محض آنكه اين گوشتهاى آبپز ، و كباب خورده شد ، قدحهاى گوشت گوسفند را با آبگوشت آوردند ، سپس براى ما مقادير هنگفتى ميوه ، مانند هندوانه و هلو و انگور آوردند و نيز قدحها و كاسههاى زرين و سيمين بسيارى پر از شير ماديان كه با شكر آميخته بودند براى نوشيدن ما آوردند . كه نوشابهء
تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي ) — صفحة 436
مساهمون: مرتضى راوندى
ص٤٣٦