ضروريات هفتگانه :
مقدارى از حاجات بشر هست كه آنها را ضروريات تمام نوع بايد دانست و انسان هر جا كه باشد به آنها محتاج است نان و آب يا خوردنى و پوشيدنى را همه مىخواهند .
سلامت مزاج از براى همه لازم است ، لباس كه ساتر عورت و دافع سرما باشد از يك لنگ ساكنين مناطق حاره گرفته تا پوستهاى متعددى كه اهالى نواحى شمالى به تن مىكنند ضرورى همه است .
خانه و مسكن از يك حفره و خيمه و سايهء يك درخت گرفته تا خانهء آجرى و سنگى محكم ، محتاج اليه همه است . رابطهء جنسى و توليد فرزند را همه لازم دارند زيرا كه نسل باقى بماند . اينها را ضروريات هفتگانهء بشر بايد دانست و تحصيل آنها را بزرگترين شرط آزادى بايد شمرد . « 1 »
رابطهء هضم غذا با آسايش فكر :
در ميان متفكران و صاحبنظران ، غزالى در شمار كسانى است كه از تأثير زيانبخش نگرانى و دلمشغولى در هضم غذا سخن گفته و در شرح حال خويش نوشته است كه در هنگامى كه سالك طريقهء تصوف بودم در اثر ترديد و نگرانى و اضطرار « . . . به هضم غذاى خويش قدرت نمىيافتم و از خوردنى و نوشيدنى لذت نمىبردم . همين امر موجب شد كه در قواى من فتورى رخ دهد چنان كه طبيبان از علاج من بازماندند و گفتند كه راهى به علاج نيست مگر آنكه آن اندوه سنگين از دل رخت بربندد . . « 2 » »
تمايل به غذا و شهوت :
غزالى در ميزان العمل مىگويد : « نيروى شهوت يعنى اشتها و تمايل به غذا نيرومندترين تمايلات انسانى است ، زيرا اين قوه و نيرو از هر قوه و نيروى ديگرى فزونتر است چون در آغاز امر همين نيرو در انسان همراه با زادن او پديد مىآيد . غزالى در كتاب احيا نيز به اين معنى اشاره مىكند و مىگويد : « اراده و علم انسان پس از بلوغ پديدار مىگردد اما شهوت و غضب و حواس ظاهرى و باطنى در طفل خردسال نيز وجود دارد . . . سپس به ترتيب تمايل به زينت و بازى و تمايل جنسى در او پديدار مىشود . « 3 » »
هامش
( 1 ) . مجتبى مينوى : آزادى و رشد اجتماعى مستلزم يكديگرند ، به نقل از آزادى و حيثيت انسانى ، تأليف سيد محمد على جمالزاده ، ص 43 - 42 .
( 2 ) . المنقذ من الضلال ، ص 36 - 37 .
( 3 ) . دكتر عبد الكريم عثمان : روانشناسى از ديدگاه غزالى ، ترجمه دكتر حجتى ، ص 44 .