كه حضرت عيسى ( ع ) غير از يسوع مصلوب است ، و يسوع سركردهء نصارى يكنفر خاخام يهودى بود كه گورش هماكنون در اورشليم زيارتگاه نصارى است .
در طى قرون ، توجه به مقبره و آرامگاه وسعت گرفت و در ايران شهر قم مرقد حضرت معصومه و مشهد مدفن حضرت رضا ( ع ) به صورت دو قبرستان بسيار مهم درآمد ، و عدهاى به خريد و فروش زمينهاى مجاور حرم پرداختند ، و قيمت اين قبيل اماكن به سرعت بالا رفت تا جايى كه عدهاى از اين راه گذران و امرار معاش مىكردند . « 1 »
مرگ نظام الملك
قتل نظام الملك را بعضى منسوب به تاج الملك رقيب او ميشمارند ولى اكثر محققان با توجه به سوابق عناد و دشمنى كه بين خواجه و حسن صباح وجود داشت قتل وى را كار يكى از فدائيان فرقه اسماعيليه مىدانند ، و گروهى ملكشاه را مسبب اين قتل مىشمرند . براون مىنويسد : « . . . اكثريت عظيم كسانى كه طى سى سال گردن به فرمان وى نهاده و از عقل و كياست او برخوردار شده بودند ، در مراسم سوگوارى وى شركت نمودند و تأثرات عميق خود را ابراز داشتند . هرچند شعراى مشرقزمين بندرت وزير معزول را ستايش مىكنند ، بنابر قول ابن اثير ( جلد دهم ص 71 ) قصايد بسيارى در رثاء وى ساخته شد . . « 2 » » گروهى مىگويند هنگامى كه خواجه در بستر مرگ آرميده بود اين قطعه را نوشت و براى ملكشاه فرستاد :
سى سال به اقبال تو اى شاه جوانبخت * زنگ ستم از چهرهء آفاق ستردم
طغراى نكونامى و منشور سعادت * پيش ملك العرض به توقيع تو بردم
چون شد ز قضا مدت عمرم نود و شش * در حد نهاوند ز يك زخم بمردم
بگذاشتم آن خدمت ديرينه به فرزند * او را به خدا و به خداوند سپردم
حكيم نظامى گنجوى در مخزن الاسرار از ناپايدارى جهان ياد مىكند و به جهانخواران و دنياپرستان سخنان عبرتآموز مىگويد :
. . . گر به فلك بر شود از زرّ و زور * گور بود بهرهء بهرام گور
شاد برآنم كه درين دير تنگ * شادى و غم هر دو ندارد درنگ
هر دم ازين باغ برى مىرسد * تازهتر از تازهترى مىرسد
گر به سخن كار ميسّر شدى * كار نظامى به فلك برشدى
گنبد گردنده ز روى قياس * هست به نيكى و بدى حقشناس
هامش
( 1 ) . زندگى مسلمانان در قرون وسطى ، پيشين ، ص 71 - 63 .
( 2 ) . تاريخ ادبى ايران ، ج 2 از فردوسى تا سعدى تأليف ادوارد براون ، ترجمهء على پاشا صالح ، ص 362 .