پسرش كه در آن وقت هفت ساله بود عقد كرده است . اين شاهزاده خانم را از تهران تا ايروان به يك تجمل و احترامى بردند كه نمىشود بيان كرد . 20 جفت كجاوه كنيزان و خدمه او بودند كه روپوش كجاوه همگى ده يك دوزى گلابتون بود روپوش تخت روان مرواريددوز و سه عدد قبهء مرصع بر آن منصوب بود و قاطرها ، تخت روان طلا داشتند ، سردار مزبور سواى كنيزان و غلامان و طلا و نقرهآلات و زر مسكوك معادل سى هزار تومان املاك ايروان را جزو صداق عروس خود قرار داد . . « 1 » » در همين كتاب ضمن توصيف جريان عروسى ملكزاده با سليمان خان مىنويسد « امير فرمودند كه ترازو بياورند و ملكزاده را در كفه ترازو گذارده برابر او اشرفى سنجيده پيشكش شده تا اين پسرزادهام را به آن دخترزادهام كه پسر تو باشد بدهم . . . « 2 » »
جامعترين و شيرينترين توصيف از كيفيت ازدواج و طلاق و راه و رسم خواستگارى و تشريفات عروسى در ايران به قلم شيواى كاشانى در تاريخ كاشان به تفصيل آمده است و ما براى اطلاع خوانندگان از سنن و عادات مردم مخصوصا در شهرستانها در حدود صد و سى چهل سال پيش به نقل قسمتهاى مهم آن مبادرت مىكنيم :
آداب عقد و عروسى در كاشان
در تاريخ كاشان سهيل كه در عهد ناصر الدينشاه نوشته شده است دربارهء عقد و عروسى چنين آمده است : « چون پسران به سن 16 و 17 رسند اگر از عمو و دائى و عمه و خاله يا همسايگان دخترى است كه همسنگ و موافق ميل آن پسر است فبها و الّا دلالهزنان خانهگرد ، را كه به جهت فروش رخوت و اقمشه به همهء خانهها مراوده كنند اعلام نمايند كه در اين شهر از ابناى جنس و نوع ما دخترانى كه خلقا و خلقا مطبوع و مقبول و صاحب كمالند كيانند ، سه روز مهلت طلبند و بعد از سه روز آيند و چند دختر را صورة سيرة وصف نمايند ، آن وقت يكى دو زن از كسان پسر چادر بر سر كرده بىگمان يكيك خانههاى دختران موصوفه را به پاى خود رفته هريك را . . . ملاقات كرده . . . در منزل مادر و كسان آن دختر بنشينند و قبل از آنكه فتح باب سخن كند ، اظهار عطش نموده و آب سرد طلبند و بخورند كسان دختر قليان آورند ، واردين از كشيدن امتناع نمايند يعنى قليان تلخ است ، فاتحهء كار به شيرينى ميمون است ، شيرينى آورند و دهن شيرين نموده قليان كشيده معرفى خود نموده بروند ، دلاله بيايد و اعلام كند ، كه از خانه داماد فلان روز براى خواستگارى و شيرينىخوران حاضر شوند مستعد باشيد ، روز موعد به قدر وسعت و شأن خود خوانچهء شيرينى و پارچهء قيمتى و انگشترى پيش به خانه عروس فرستاده زنان خانه و خويشان داماد ، زينت و زيور نموده از عقب بروند ، زنانه عروس تا در خانه استقبال
هامش
( 1 ) . همان كتاب ، ص 30 .
( 2 ) . همان كتاب ، ص 36 .