است ) . . . غرض از صورتنگارى اين لوحهء دلگشا و چهرهآرائى اين صفحهء فرحبخش . . .
آن است كه چون وحدانيّت مختص ذات خداوند صمد است . . . و انعقاد سلك بقا به مزاوجت مربوط ، چنان كه آبا و امّهات افراد و ازواج را ايجاب و قبول علت و معلول موجب حصول عقد ازدواج است . . . بناء على هذا المعانى در آنى كه شاهدسرايان نهار زلف از زلف ليل زنگى به رسم بتان نوش لب به پس پشت انداخته . . . آن هنگام . . . خون در رگ تاك در جوش بود و پياله با دختر رز ، همآغوش .
. . . ز جوش خرّمى كاندر جهان بود * زمين را نازها بر آسمان بود
در سلك نكاح مرتبط و در سمط عقد دوام منخرط ( يعنى آراسته ) ساخت فلان را . . . « 1 » » اين بود مقدمهء قبالهء نكاح رضا قلى ميرزا .
مراسم عروسى در عهد قاجاريه
احمد ميرزا در تاريخ عضدى مىنويسد : « عروسى كه به خانهء سلطنت براى يكى از شاهزادگان مىآمد اگر از سلسله نبود در تخت روان مىنشست و آنچه از ايل جليل بود بايد به كجاوه شتر بنشينند مهار شتر را وقت سوار شدن عروس يكى از اقوام معتبر داماد مىبايست بگيرد تا عروس سوار شود ، وقتى كه دختر فتحعلى خان دولّو را كه والد مرحم وليعهد مىباشد براى خاقان مغفور مىآوردند مىگويند خود شاه شهيد براى تأليف قلوب و دلربائى از طايفهء يوخارىباش تشريف بردند و مهار شتر را گرفتند كه عروس سوار شود . » احمد ميرزا در وصف عروسى عصمة الدوله مىنويسد : « . . . هيچيك از دختران خاقان به اين وضع و اثاث تجمل عروس نشده مبلغى شالهاى كشميرى به جاى پنبه و كهنه ميان مشعلها سوخته شد ! و چقدر كيسههاى اشرفى كه مرحوم صدر به جاى شاهى ، شاباش و نثار سر كرده است و چه جواهر نفيسه كه بر سر عروس ريخته شد . » در همين كتاب مىنويسد : « تاج الدوله درحالىكه سرتا پا غرق جواهر بود آمده با نهايت مهربانى اظهار التفات به من كرد و در خدمت شاه و تاج الدوله وارد اتاق مرصعخانه تاج الدوله شديم كه پشتى و مخدّه مرصع و مسند مرصع و متكاهاى مرصع و توشكهاى مرصع و كشتهسوزها و مجمرهاى مرصع در آن اتاق بود و پردههاى مرواريددوز آويخته بود . . . « 2 » »
احمد ميرزا در جاى ديگر مىنويسد : « عروسى معتبر ديگر كه ازين سمت رود كرج تا آن سمت رود ارس صداى مباركبادش بلند بود ، عروسى شيرين جهان خانم همشيرهء سيف الدوله بود كه در سن چهار سالگى او را حسين خان سردار قاجار قزوين براى مهدى قليخان
هامش
( 1 ) . مخزن الانشاء كلهر ، ص 60 به بعد .
( 2 ) . تاريخ عضدى ، پيشين ، ص 25 .