مَهر يا كابين زنان
از ديرباز مهر زنان و كميت و كيفيت آن يكى از مشكلات و عوارض زناشوئى بود شادروان دهخدا مىنويسد :
« كابين ، مهر ، صداق ، دستپيمان ، شيربها و اجر نكاح مبلغى است كه در هنگام عقد بستن و نكاح كردن زنان ، به ذمهء مردان مقرر مىدارند ( مهر مؤجل ) . « 1 » »
مهر و كابين نه تنها در روزگار ما بلكه از ديرباز يكى از مسائل و مشكلات زناشوئى بود . سعدى در گلستان به اين مشكل اجتماعى اشاره مىكند :
« به ده دينارم از قيد خلاص كرد و با خويشتن به حلب برد و دخترى كه داشت به نكاح من درآورد به كابين صد دينار . . . » ( گلستان ) .
« يكى را زنى بود صاحب جمال ، جوان درگذشت و مادر زن فرتوت به علت كابين در خانه متمكن بماند . . . ( گلستان ) .
عروسى در ديلم
مقدسى ضمن برشمردن رسوم و عادات نيك و بد ديلميان مىنويسد كه : « روزى من در سرايى بودم مشاهده كردم دخترى مىگريزد و مردى با شمشير آخته به دنبال او مىدود علت را جويا شدم آن مرد گفت چون به ازدواج كسى غير از خاندان ديلم درآمده قتلش واجب است . . . در هر جمعه در يك ده ، بازار ترتيب مىدهند . پس از انقضاى بازار ، زن و مرد در ميدانى جمع مىشوند و جوانان با يكديگر كشتى مىگيرند . ( چون در گيلان و مازندران از ديرباز زن و مرد در فعاليتهاى اقتصادى شركت مىجستند حجاب و پوشانيدن روى معمول نبود پسران و دختران مىتوانستند با آزادى بيشترى از اخلاق و رفتار و امكانات اقتصادى يكديگر باخبر گردند ) . مقدّسى مىنويسد : « در مراسم زناشوئى ، مردم بعد از مغرب گرد مىآيند هركسى يك شيشه گلاب با خود همراه دارد . در جلو خانهء داماد و عروس آتش مىافروزند . يكى از ريشسفيدان از طرف داماد خطابهاى بليغ مىخواند ، يكى ديگر از طرف عروس با خطابهاى بليغتر جواب مىدهد ( بيشتر ديلميان اديب و سخنورند ) سپس صيغهء نكاح خوانده مىشود . در اين موقع شيشههاى گلاب را به ديوار مىزنند . به هركس كه شيشه گلاب در دست داشته باشد طبقى پر از آفروشه ( يك نوع شيرينى كه از آرد و روغن و شيره انگور تهيه مىكردند ) مىدهند . . . زنى كه شوهرش مرده است ديگر شوهر اختيار نمىكند و اگر شوهر كرد كودكان در خانه او را با خزف « 2 » مىكوبند . « 3 » »
هامش
( 1 ) . تلخيص از لغتنامهء دهخدا صفحه 22 .
( 2 ) . ظرف سفالين ، آجر .
( 3 ) . احسن التقاسيم مقدسى ، ص 353 .