حجة الاسلام غزالى در كيمياى سعادت با توجه به مبانى اسلامى موقعيت اجتماعى و حدود اختيارات مردان و وظايف زنان را بيان مىكند :
نكاح به نظر غزالى
غزالى در كيمياى سعادت ، نكاح كردن را همچون طعام خوردن شرط دوام و بقاى نوع بشر مىشمارد و مىنويسد : « گروهى گفتهاند كه نكاح كردن فاضلتر از آنكه به نوافل عبادت مشغول شدن » . به نظر او هرگاه زن و مردى ازدواج نكنند چنانست كه صاحب زمينى با داشتن تخم و گاو و آلات زراعتى به كشت و زرع نپردازد و چنين كارى چون عزب بودن مكروه است و از قول پيشواى اسلام مىگويد « زن زشتى كه زاينده باشد بهتر از نيكويى عقيم » است . و بدين ترتيب معلوم مىشود كه نكاح از بهر شهوت نيست بلكه براى تكثير نفوس است . . . هركس نكاح نكند بيم آنست كه چشم از نظر و دل از وسوسه نگاه نتواند داشت . . . و بايد نكاح بر نيت فرزند باشد نه براى شهوت مجالست . و مزاح با زنان موجب آسايش آدمى است . حضرت رسول در هنگام خستگى « دست بر عايشه زدى و گفتى كلّمنى يا عايشه ، با من سخن گوى ، خواستى تا قوتى دهد خود را . » . . . و گفتى « سه چيز را درين دنيا دوست من ساختهاند بوى خوش و زنان و نماز » .
ديگر از فوايد نكاح اينكه « زن كار رفتن و پختن و شستن كفايت كند [ * ] كه اگر مرد بدين مشغول شود ، از علم و عمل و عبادت بازماند » . به نظر غزالى « صبر كردن بر اخلاق زنان و تأمين نفقه و مراقبت احوال زن و فرزند خود عبادتى بزرگ است و فرار از زن و فرزند عملى مكروه . « 1 » »
ابو العلاى معرّى كه عمر خود را با تجرّد و تقوى سپرى كرده است هزار سال پيش ، يعنى در عصرى كه حجاب بر جهان اسلامى حكومت مىكرد از نيرنگ واسطهها و دلالهها ياد مىكند : و به خواستگاران مىگويد : « فريب دلالههايى كه زيبايى دختران را مىستايند مخور كه بسيارى از جوانان را اسير عفريتهها كردهاند . « 2 » »
شرايط و آداب نكاح و زناشويى
غزالى با توجه به آموزشهاى شرعى مىنويسد كه براى زناشوئى بايد نخست موافقت
هامش
( 1 ) . محمد غزالى : كيمياى سعادت ، پيشين ص 238 .
( 2 ) . عمر فروخ : عقايد ابو العلاى معرى ، ترجمهء حسين خديو جم ، ص 85 .