خانهنشينى ، تعدّد زوجات و عدم رعايت تناسب سنى در ازدواجها و امردبازى نيمى از جمعيت خاورميانه و شمال آفريقا را مدت 13 قرن با مشكلات گوناگونى مواجه ساخت . [ * ] و اين حال تا قرن بيستم ، و نفوذ فرهنگ و تمدن جديد به ممالك اسلامى دوام يافت .
فقط زنان طبقات ممتاز در حجاب بودند
بنا به تحقيق محمد على جمالزاده ، در شاهنامه ، هر وقت سخن از زنان اشراف به ميان آمده است ، فردوسى آنان را « پردگيان » يا « پوشيدهرويان » خوانده است : و از حجاب طبقات محروم و متوسط اجتماعى سخنى به ميان نيامده است :
به نزديك پوشيدهرويان شاه * بيامد يكى مرد با دستگاه
*
ز پوشيدهرويان ارجاسب پنج * برفتند با مويه و درد و رنج
*
بشد هوش پوشيدهرويان اوى * پر از خون دل جعد مويان اوى » « 1 »
در ايران به حكايت منابع تاريخى ، زنان طبقات محروم و متوسط اجتماع براى ادامهء حيات و تأمين ضروريات زندگى مجبور بودند دامن همّت به كمر زده و در مزرعه ، جاليز و باغ يا كارگاههاى بافندگى به فعاليتهاى يدى اشتغال ورزند ، و شك نيست كه اين قبيل فعاليتها با پردهپوشى و حجاب ممكن نيست . تنها زنان شهرنشين و وابسته به طبقات مرفه به رعايت حجاب توجه داشتند . [ * ]
خواستگارى
در شاهنامهء فردوسى ، وصف خواستگارى فريدون از پادشاه يمن با لطف و ظرافت فراوان چنين آمده است :
سه پور گرانمايه دارم چو ماه * سزاوار ديهيم و تخت و كلاه
ز كار آگهان آگهى يافتم * بدين آگهى نيز بشتافتم
كجا از پس پرده پوشيدهروى * سه پاكيزه دارى تو اى نامجو
كنون اين گرامى دو گونه گهر * برآميخت بايد ابا يكدگر
*
سه خورشيد رخ را چو باغ بهشت * كه دهقان صنوبر چو ايشان نكشت
هامش
( 1 ) . سيد محمد على جمالزاده ، فرهنگ ايرانزمين ، ج 21 ، ص 40 .