زيادى در منزل نامزدها ديده مىشد خانه را تميز مىكردند وسائل آشپزخانه را از هر جهت فراهم مىساختند . عدهاى نان ، و نان شيرينى و مرباهايى كه بايد در جشن عروسى باشد ، آماده مىكردند پس از فراهم شدن مقدمات ، در روز و ساعت مقرر مهمانان بتدريج مىآمدند .
در اين موقع عدهاى به آراستن عروس مىپرداختند ، او را به حمام مىبردند و پس از آنكه او را از هر جهت پاك و پاكيزه مىكردند ، به بدن او روغنهاى معطر مىماليدند . مشاطه به آراستن موها مىپرداخت و با عنبر و مشك او را معطر مىكرد . گونههايش را بزك مىكردند ، مژه و ابروانش را با مهارت مىآراستند چشمهايش را با كحل ، درشت جلوه مىدادند ، و ناخنهايش را حنا مىماليدند . همين كه شب عروسى فرامىرسيد ، پس از غروب آفتاب ، داماد همراه بستگان و دوستان كليهء مدعوين با ساز و دهل به خانهء عروس رهسپار مىشدند . در آنجا تشريفات رسمى عروسى ، يعنى قبالهء ازدواج زن و شوهر آينده تنظيم مىشد . در سالنى كه براى انجام اين مراسم در نظر گرفته بودند همه چيز آماده شده بود و عروس درحالىكه كاملا آراسته بود در مقابل آينه قرار مىگرفت ، قرآنى باز بر سرش قرار مىدادند .
در يك تالار يا ايوان بزرگى كه در مجاورت اين اطاق قرار داشت ، مدعوين همه با هم آرامآرام صحبت مىكردند و منتظر آمدن قاضى يا ملّا و يا به اصطلاح امروز سردفتر بودند ، تا واقعهء ازدواج را به ثبت برسانند . در شرق بر خلاف مغربزمين ، مرد مكلّف بود كه مهريهاى به زن خود بدهد ، چه بدون مهر ، عقد ازدواج قانونى نبود ، ميزان مهر ، با رضايت طرفين تعيين مىشد و ممكن بود كه همه يا قسمتى از آن قبلا به عروس پرداخت شود . ميزان مهر ، برحسب موقعيت اجتماعى و مالى اشخاص فرق مىكرد . معمولا قاضى ( يا سردفتر ) به همراه دو شاهد سوگند خورده ، در مجلس حضور مىيافت . سردفتر پس از حضور در سالن در محل خود مىنشست و بيدرنگ قلمدان و دفتر را در مقابل خود مىگذاشت و در برابر چشم شهود به ثبت واقعهء ازدواج مبادرت مىكرد در اين موقع سردفتر از عروس كه در اطاق مجاور بود سؤال مىكرد كه آيا حاضريد با داماد عروسى كنيد ؟
در اين هنگام دو تن از شهود نزد عروس مىرفتند و از او مىپرسيدند كه آيا مايل است كه با اين مهر تعيينشده كه فى المثل مقدارى از آن نقد و بقيهء آن بعدا پرداخت خواهد شد با رضا و رغبت ازدواج كند . طبق معمول اين سؤال سه بار بدون عجله و شتاب تكرار مىشد ، و سرانجام عروس با ناز و كرشمهء بسيار به آهستگى رضايت خود را اعلام مىكرد و شهود بيدرنگ رضايت عروس را به قاضى اعلام مىكردند . در اين هنگام قاضى از داماد مىپرسيد كه آيا او نيز به اين ازدواج راضى است و حاضر است مهريه معين را بپردازد ؟ پس از موافقت طرفين و امضاى دفتر ، سورهاى از قرآن خوانده مىشد و تشريفات رسمى عروسى پايان مىيافت .
تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي ) — صفحة 202
مساهمون: مرتضى راوندى
ص٢٠٢