فصل دوّم تحوّل و انقلاب كلّى در وضع خانواده
« از گهواره تا گور »
پس از نفوذ تمدن جديد در ايران بسيارى از آداب و سنن ديرين مردم ، در زمينههاى مختلف ، دستخوش تحول و دگرگونى شد . فى المثل راه و رسم ازدواج و زناشوئى و مراسم زايمان و تولد نوزاد ، آداب ختان و جشن ختنهسوران ، روش خواستگارى و مراسم نامزدى ، و طرز معاشرت و برخورد زنان با مردان به كلى تغيير يافت و مخصوصا در حقوق فردى و اجتماعى زنان در سالهاى اخير تحولات مهم و بىسابقهاى پديد آمد . و ما تاريخچهء اين تحولات را از دوران بعد از اسلام تا عصر حاضر مطالعه مىكنيم :
از ديرباز « تولّد نوزاد موجب شادمانى افراد خانواده بود . زن و شوهر براى تأمين سعادت فرزند آيندهء خود ناگزير از رعايت اصول و تعليماتى بودند . از چهار ماه و ده روز پس از آبستنى ، يعنى پس از آنكه طفل از نظر جسمانى اندكى در شكم مادر رشد و تكامل مىيافت ، پدر بايد از همخوابى با عيال خوددارى كند . چه بر اثر عدم رعايت اين اصل ، ممكن است موجب قتل فرزند خود شود و گناهى بزرگ مرتكب گردد . وقتى كه ساعت زايمان نزديك مىشد ، ده پانزده تن از زنان خانواده ، دوستان نزديك و همسايگان زن ، گرد او حلقه مىزدند ، و با او به اتاق مخصوصى كه براى وضع حمل آماده شده بود مىرفتند . طبق سنن و عادات جارى در آخرين فرصت به دنبال « ماما » مىرفتند . معمولا ماما ، جواهرات و لباس فاخر بر تن داشت . همين كه خبرش مىكردند بر ستور خود سوار مىشد و از كوچههاى شهر براى رسيدن به خانهء زائو مىگذشت . اگر حركت ماما به شب مىافتاد ، خدمتكارى را با فانوس در جلو خود به راه