ارزش آدمى به نظر انيشتين
چند ماه قبل از مرگ انيشتين ضمن مصاحبهاى گفت : « سعى نكنيد مرد موفقى در زندگى باشيد ، بلكه بهتر آنست كه مرد ارزش و اعتبار باشيد ، در زمان ما آن كس را موفق مىنامند كه بيش از آنچه به عالم عرضه مىكند از آن نصيب مىبرد ، اما مرد باارزش آنست كه بيش از آنچه سهم مىبرد پيشكش كند « 1 » . »
مارشال پتن در دوره جنگ گذشته به وطن خود خدمات گرانبهائى انجام داده بود و در نتيجه فداكاريهائى كه كرده بود قهرمان ملى فرانسه به شمار مىرفت با اينحال به سبب خيانت يا اشتباهى كه از اين سردار بزرگ سر زد او را محكوم به اعدام كردند ، گناه پتن اين بود كه قرارداد متاركه جنگ فرانسه و آلمان را امضاء كرد و به خيال خود خواست از اين راه از فجايع و كشتارهاى بيرحمانهء آلمانيها جلوگيرى كند ولى ملت بيدار فرانسه اين عمل مارشال پتن را خيانتى به استقلال و آزادى ملت بشمار آورد و به اراده ملت رئيس دولت ويشى را محاكمه و محكوم به اعدام كردند و به علت پيرى با يك درجه تخفيف ، كيفر او را به حبس ابد تخفيف دادند . ولى در ايران متجاوزين به حقوق فردى و اجتماعى هيچوقت بطور جدى مورد محاكمه قرار نگرفتهاند .
« مصطفى فاتح در شرح حال خود به فساد دستگاههاى دولتى اشاره مىكند و مىنويسد پس از آنكه با اميد بسيار به وطن بازگشتم « . . . انديشههاى دور و دراز من به يك بار دود و به هوا شد زيرا ، وزير مىناليد و منشى مخصوص او و رئيس كارگزينى وزارتخانه و همه اشخاص مسؤول ، دانشنامه و پاياننامه و تحصيلات و معلومات من و نيازمندى كشور را به هيچ انگاشته صاف و پوستكنده گفتند كه مقام پيشكارى فارس و اصفهان و يزد براى تو در نظر گرفته شده ولى هريك از اين پيشكاريها به ترتيب 20 هزار ، 10 هزار و پنجهزار تومان پيشكشى مىخواهد ، بايد اين مبلغ را بپردازى و به مقر ماموريت به روى و اضعاف آن را وصول كنى و پيشكشهاى بيشترى تقديم دارى و پيشكارىهاى بهترى دريابى تا كمكم به مقام رفيع وزارت برسى و اگر استعداد بيشترى به خرج دهى شايد نخستوزير هم بشوى نيازى بده و فيض ببر و كيسه زر همراه بيار « 2 » . . . » بجاى توجه به واقعيات و كشف ريشه فساد و راه علاج دردها ، هميشه توجه ما معطوف به منافع آنى خودمان بوده است .
آقاى انصارى در توصيف آداب و سنن اجتماعى در اواخر عهد قاجاريه چنين مىنويسد : « . . رفتن پيش مصادر امور از همان اوان كودكى براى من مكتب خوبى بود ، من
هامش
( 1 ) . مجله سخن مرداد 35 ص 519 .
( 2 ) . 50 سال نفت ايران ص 3 .