اخلاق و عادات ايرانيان در حدود سال 1817 ميلادى
« موريس دوكوتزبوئه » در كتاب خود بسيارى از مختصات و عادات اجتماعى ايرانيان را در عهد قاجاريه چنين توصيف مىكند : « . . . ايرانيان عموما كفش خود را دم در كنده وارد اطاق مىشوند و چهار زانو روى زمين مىنشينند ، براى صرف غذا روى زمين سفره مىاندازند .
وقتى كه يك خان ايرانى بخواهد شب را در يكى از حرمهاى خود بسر برد نازبالش مخصوص خود را قبلا به آنجا مىفرستد . . . سپس مىگويد : « از خانه بيرون نروند مگر سواره . » ابهت و صلابت را در آن دانند كه نزديك پنجره نشسته با دست چپ قبضه خنجر را گيرند و دست راست را در موقع صحبت حركت دهند . پيشخدمتها دائم بيرون در اطاق ايستاده منتظر فرمانند و آقا هريك ربع ساعت يك غليان خبر مىكند . براى هر ميهمانى يك غليان مىآورند . بادگير و سر بعضى از آنها طلا و ممكنست جواهرنشان نيز باشد . بتدريج و با فاصله شيرينى و شربت و ميوه و مربا آورده صرف مىكنند . اغلب مطالبى كه گفته مىشود محتاج تعقل نيست هرچه بيشتر ، به تعارف و احوالپرسى صاحبخانه برگزار مىشود . . . سپس چند كلمه از خوبى هوا ، لطف باران صحبت كرده مىشود تا موقع نماز مغرب يا عزيمت مهمان شود . موقع خداحافظى دوباره تعارف شروع مىشود كه واقعا روزى به اين خوبى بسر نبردهام . . . همين كه مهمان كفش خود را پوشيد مجددا يك ربع ساعت تعارف ، و خداحافظى مىشود تا از خانه بيرون روند .
متمولين درجه اول عموما سوار اسب شده 20 نفر از مستخدمين ، وى را مراقبت مىكنند و يكى از آنها افسار اسب را گرفته آهسته به راه مىافتد . شاهزادگان و اعيان درجه اول ممكنست يك روز هزار نفر را دعوت كنند ولى بين ميزبان و مهمان يك كلمه ردوبدل نمىشود تا روز بسر آيد « 1 » . . . »
مبارزه اميركبير با فساد و رشوهخوارى
امير براى مبارزه با فساد از دو راه اقدام كرد ، يكى اين بود كه امير مىدانست كه بهترين راه مبارزه با فساد بهبود بخشيدن و تعديل زندگى مادى مردم است . بنابراين سعى كلى و عمومى امير آن بود كه سطح زندگى مردم بالا بيايد و از بركت بىنيازى و تامين احتياجات اوليه كسى در مقام دزدى و سوء استفاده برنيايد و در مرحله دوم امير كه خود مردى پاكدامن و شريف بود كليه عناصر فاسد و رشوهگير را مورد بازخواست و تعقيب شديد قرار داد . واتسون در وصف او مىنويسد : « ميرزا تقى خان بر آن شد كه نيكبختى مادى مردم را فراهم كند و
هامش
( 1 ) . مسافرت به ايران ترجمه محمود هدايت صفحه 70 ببعد .