وقتشناسى
در دورهء قرون وسطى در آسيا و اروپا براى تعيين وقت و ساعات روز وسيله مشخصى وجود نداشت « در شهرها و دهات زندگى مردم روى حركت آفتاب و طلوع و غروب آن تنظيم مىشد . و به اين ترتيب در روزهائى كه هوا ابر بود نظم اجتماعى و فعاليتهاى اقتصادى درهم و آشفته مىشد ، در عصر شارلمانى موقعى كه هارون الرشيد خليفه عباسى يك ساعت ديوارى پاندولى به شارلمانى پادشاه فرانسه هديه نمود موجب اعجاب عمومى اروپائيان شد زيرا هنوز در آن دوره از وقتشناسى و استفاده از ساعت براى تنظيم امور زندگى سخنى در ميان نبود ، فيليپ اگوست فقط يك ساعت نقره داشت پدربزرگش سن لوئى ساعت نداشت و اوقات را بطور تقريب از روى مصرف شمعى كه روشن مىكرد تعيين مىنمود ، در صومعهها و مساجد كشيشها ساعت را از روى حركت ستارگان تعيين مىنمودند و صبح را به وسيله زنگ اعلام مىكردند . در موقعى كه هوا ابر بود با در نظر گرفتن قسمتهائى از انجيل كه قرائت شده بود و يا با مشاهده مقدار روغنى كه جهت سوخت روشنائى به كار مىرفت بطور تقريب وقت را تعيين مىكردند ، سن لوئى براى تشخيص اوقات تقريبا از همين روشها استفاده مىنمود او سه شمع پايهدار را يكى بعد از ديگرى روشن مىكرد وقتى كه سومى تمام مىشد صبح را اعلام مىكردند يعنى درازى شب با سوخت سه شمع پايان مىيافت .
اعلام نصف شب ، صبح و شب غلط يا صحيح در دورهء سن لوئى به وسيله زنگ اعلام مىشد .
در پاريس صبحها بوق و كرنا به كار مىبردند . آواز خروس نيز ملاك روشن شدن هوا و صبح بود . بطور كلى مردم سه وعده غذا مىخوردند صبحانه را ساعت 9 ، ناهار را ظهر و شام را ساعت 6 تناول مىكردند « 1 » . »
در ايران و ديگر ممالك اسلامى نيز تا قبل از طلوع تمدن جديد ، وضعى مشابه غرب وجود داشت ، با اينكه در دوران شكفتگى تمدن اسلامى در نتيجه رشد نسبى صنعت و تجارت وضع عمومى ملل اسلامى بمراتب از ملل غرب بهتر بود و بعضى از سلاطين و امرا براى تشخيص اوقات از ساعتهاى شنى و آبى استفاده مىكردند ، با اينحال شك نيست كه اكثريت مردم براى ساعات و ايام عمر ارزش شايانى قائل نبودند . با گذشت زمان و طى قرون و ترقى و تكامل علوم و افكار و ظهور اكتشافات و اختراعات جديد در غرب ، عصر « ماشينيسم » آغاز شد و بتدريج وسايل و نيروهاى توليدى جديد جايگزين ابزار و آلات فرسودهء قديم گرديد و با اين انقلاب صنعتى شگرف و بىسابقه ، نظام اجتماعى ، اخلاقى و عادات و رسوم و راه و رسم
هامش
( 1 ) . ادموند كارال ، پيشين . ( قبل از انتشار )