مشقت و سخنى باشد ؛ چون از كلفت مشتق است و كلفت به معناى رنج و سختى است و اصولا تكاليف اسلام ميدان وسيع رياضات مشروعه و رسيدن به قلّه كمال و معرفت است . مگر ممكن است بدون تحمل سختىها به گنج مقصود رسيد ؟ چرا كه :
نابرده رنج گنج ميسر نمىشود .
4 . قيد به شرط الاعلام براى آن است كه به قول متقدمين تا مكلف به مراد و مطلوب يا مبغوض خداوند آگاه نشود ، بدان مكلف نخواهد بود . به قول متأخرين ، تا علم نباشد تكليف به درجهء تنجز نمىرسد ؛ يعنى مخالفت آن عقابآور نيست ، اگرچه در واقع تكليفى باشد .
شايسته بودن تكليف
در اين مبحث ، دو سؤال مطرح است :
سؤال اول : آيا تكليف ، يعنى امر و نهى الهى ، امرى حسن و نيكوست و يا قبيح و ناشايست ؟
جواب : ما مسلمانها معتقديم كه در نظام خلقت انسان تكليف امرى حسن و نيكوست . اشاعره مىگويند : چون خداوند تكليف فرموده ، پس حسن است ( هرچه آن خسرو كند شيرين بود ) . در طرف مقابل عدليه معتقدند كه چون تكاليف امورى شايسته و داراى مصلحت و حكمت هستند ، لذا خداى حكيم آنها را انجام داده است و اگر قبيح بودند مولاى حكيم آنها را مرتكب نمىشد .
سؤال دوم : در تكاليف چه حكمت و مصلحتى وجود دارد ؟
جواب : در اين قسمت دو جواب داده شده است ؛ يكى از مشهور متكلمين و ديگرى از مشهور حكما .
متكلمين معتقدند كه خداوند تكاليف را جعل فرموده ، به منظور اينكه بندگانش را در معرض بزرگترين منفعت كه همان ثواب ابدى و دائمى است قرار دهد .
در توضيح مطلب مىگوييم كه تكاليف و اوامر و نواهى خداوندى يا بدون غرض و علت غايى است و يا با هدف و غرض احتمال اول فاسد است ؛ زيرا عمل بدون