من الشّمس ليس دونها سحاب . « 1 »
ديگر صفات كماليه خداوند
همانطور كه پيش از اين گفتيم ، صفات ثبوتيه و اسماء حسناى الهى ، منحصر به هشت صفت نيست ، بلكه «
وَ لِلَّهِ الْأَسْماءُ الْحُسْنى
كلّها جمعيا » . هشت صفت از صفات ثبوتيه حق را آورديم و در اينجا نيز نه صفت ديگر را مىآوريم كه تمام آنها متفرع بر واجب الوجود بودن خدا هستند .
1 . خداوند جواد است
واجب الوجود بودن خداوند مقتضى است كه ذات حق تبارك و تعالى جواد باشد .
جواد كسى است كه آنچه را سزاوار به حال غير است به او اعطا و افاده كرده و از وى انتظار پاداش نداشته باشد . به عبارت ديگر جواد كسى است كه بجا جود و بخشش كند ؛ چيزى را كه سزاوار و شايسته است بدهد ؛ به كسى اعطا كند كه لايق و قابل است و در مقابل از او عوض نخواهد ؛ زيرا اعطاى چيزى به كسى كه سزاوار نيست جود نيست ، همانند تيغ دادن به دست زنگى مست و نيز انتظار عوض داشتن هم جود نيست .
خداوند جواد است و هرآنچه سزاوار به حال ممكنات بود و ممكنات قابليت آن را داشتند به آنها ارزانى داشته ، بدون اين كه سوداگر باشد و دادوستد داشته باشد .
بدين وسيله بر ذات خويش افزوده و خود را كاملتر نمايد . فلاسفهء قديم معتقد بودند كه خداوند در امر خلقت غرض تكميلى ندارد ؛ يعنى موجودات را ايجاد نكرده تا العياذ باللّه نقصى از نقايص خود را تكميل كند ، بلكه فياض على الاطلاق بودن خداوند چنين امرى را اقتضا كرده است .
من نكردم خلق تا سودى كنم * بلكه تا بر بندگان جودى كنم
البته اگر منظور حكما اين باشد كه خداوند در كار خود غرض و هدف ندارد و
هامش
( 1 ) . الكافى ، ج 1 ، ص 98 .