مىگيريم كه خداوند ديدنى نيست . به قول فردوسى :
به بينندگان آفريننده را * نبينى مرنجان دو بيننده را
دليل سمعى : 1 . خداوند در جواب موسى عليه السّلام فرمود :
لَنْ تَرانِي
و « لن » براى نفى ابد به كار مىرود . نيز فرمود :
لا تُدْرِكُهُ الْأَبْصارُ وَ هُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصارَ وَ هُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ .
« 1 »
2 . همه فرق مجسمه ( كسانى كه خداوند را جسم مىدانند ) معتقدند كه قابل رؤيت هم هست و با چشم سر ديده مىشود . به نظر ما اساس اين نظريه كه همان جسميت باشد باطل است و وقتى پايه ويران شد سقف هم كه مرئى بودن است به طريق اولى ويران مىشود .
3 . اشاعره مىگويند : خداوند از ماده و ماديات مجرد است و در جهتى از جهات نيست ، اما در عين حال با چشم سر قابل رؤيت است و ما در قيامت با همين چشمان ظاهرى او را مىبينيم . بنده در كردستان با يكى از علماى اشعرى برخورد داشتم و دربارهء همين مطلب از او پرسيدم ؛ وى گفت : « الآن هم اعتقاد ما همين است » . او در حالى كه با دو انگشت سبابه دو چشم خود را بازتر مىكرد ، گفت : « آرى ، ما در قيامت با همين چشم سر خدا را خواهيم ديد » . اشاعره براى اثبات مدعاى خويش به چهار دليل تمسك كردهاند كه اين دلايل را مطرح ساخته و جواب مىدهيم .
دليل اول : استدلال كردهاند به آيهء 143 سورهء اعراف كه مىفرمايد :
وَ لَمَّا جاءَ مُوسى لِمِيقاتِنا وَ كَلَّمَهُ رَبُّهُ قالَ رَبِّ أَرِنِي أَنْظُرْ إِلَيْكَ
و گفتهاند كه طبق صريح آيه موسى عليه السّلام از خداوند تقاضا كرد كه خود را به موسى بنماياند تا موسى او را ببيند . به اعتقاد اين عدّه ، اگر ديدن خدا امرى محال و غير ممكن بود ، هرگز موساى كليم اين پيامبر بزرگ الهى چنين درخواست نابجايى نمىكرد . آنها سؤال موسى را دليل امكان اين امر مىدانند .
جواب : اولا ، تقاضاى موسى عليه السّلام براى تفهيم به قوم بنى اسرائيل بود ، نه از جانب خود . بنى اسرائيل به موسى فشار آوردند كه بايد خدا را آشكارا به ما نشان دهى و ما او
هامش
( 1 ) . سورهء انعام ، آيه 103 .