الفتح للامام ( ع ) و لا يتصرف فيها الّا باذنه هذا حكم الارض المفتوحة عنوة و امّا ارض الصلح فلأربابها و لو باعها المالك انتقل ما عليها من الجزية الى رقبته و لو اسلم سقط ما على ارضه ايضا و ملكها على الخصوص و لو شرطت
شرح
مسلمانان جنگ يا صلح كند اين گونه اراضى ملك امام ( ع ) و جزو انفال است و هيچكس حق ندارد بدون اذن امام در آنها تصرف كند اين بود حكم اراضى مفتوحة عنوة چه آباد و دائر و چه موات و باير .
3 - اراضى صلح : آن دسته از كفارى كه وقتى قهر و غلبه و قدرت نيروهاى اسلام را ديدند و نتوانستند مقاومت كنند راضى به صلح شدند كه در سال مبلغ معيّنى به عنوان خراج به بيت المال مسلمين بدهند زمينهائى كه دست اين عدّه بود به نام ارض الصلح معروف گشت [ و به فرمودهء علّامه شعرانى : غالب اراضى ممالك اسلامى از اين قبيل است و از فتوح البلدان بلاذرى و ساير كتب سير معلوم مىشود كه بلاد ايران از خوزستان و جبل يعنى كوهستان غربى و حلوان يعنى پلذهاب تا آخر خراسان آن زمان يعنى كاشغر و سر حدّ چين و تبت و به صلح فتح شده و غالب اهالى متعهد شدند هم جزيهء سرانه دهند و هم خراج ] .
احكام اين اراضى :
الف : اين گونه از اراضى ملك خاص صاحبانش مىباشد و آنها مجازند كه هر نوع تصرّفى در اين اراضى بكنند از قبيل خريدوفروش . هبة و . . . منتهى نظير اراضى مفتوحة عنوة بايد خراج بپردازند .
ب : اگر مالكان اين گونه اراضى كه تا مسلمان نشدهاند كافر ذمّى هستند زمين خود را به ديگرى بفروشند خراجى كه بر زمين بود ساقط است ولى جزيه كه سرانه است به ذمّه مالك منتقل مىشود و بايد همان مالك اصلى بپردازد و بر خريدار كه مالك تازهء زمين باشد چيزى نيست .
ج : اگر فروشندهء زمين مسلمان شد همانطورى كه خراج الارض با فروختن