شرح
درختان مىريزند مساوى است كه با قِرب باشد يعنى مشك آب كه خود مالك يا مزدوران او اين كار را مىكنند و يا با دوالى باشد [ دوالى جمع داليه است و داليه يعنى ناعوره و آن چرخ چاه است كه گاوها را بدان بسته دور مىدادند و آب فراوانى بتوسط سطلها و دلوها از چاه بيرون مىكشيدند ] و يا با ناضح باشد يعنى شتر آبكش كه هر كدام از اينها براى مالك زحمت و خرج دارد و قابل ارفاق و تخفيف است .
ب : آبيارى ديمى و غير دستى كه براى مالك مخارجى ندارد و آن عبارتست از آبيارى به يكى از سه نحو ذيل :
الف : سيحاً يعنى سيراب شدن زراعت يا درختان بتوسط آب جارى از قبيل چشمهها - قناتها - رودخانهها .
ب : بعلا يعنى سيراب شدن درختان بتوسط ريشههاى درخت كه نزديك جوى آب كاشته شده و ريشهها آب را مكيده و سيراب مىشوند .
ج : عذايا يعنى سيراب شدن زراعت يا درخت بتوسط آب باران حال اگر آبيارى دستى باشد زكات است يعنى از دو هزار و هفتصد رطل عراقى 135 رطل بايد بپردازد و اگر آبيارى ديمى باشد زكات است يعنى از مبلغ 2700 رطل عراقى 270 رطل بايد بپردازد .
مسأله غلات اربع يك نصاب بيشتر ندارد كه ذكر شد و در مازاد بر آن چه زياد زكات واجب است حتى اگر يك كيلو اضافه شود بايد يا آن را بپردازد .
مسأله ديگر : زكات پس از استثناء مئونه و مخارج است يعنى هر مقدارى كه مالك براى تحصيل اين غله مصرف كرده از آغاز كشت تا درو كردن و پاك كردن پيش از تعلق زكات يا پس از آن همه را از محصول جدا مىكند آنگاه اگر باقيمانده به حدّ نصاب رسيد زكات واجب مىشود و گرنه واجب نيست و باز فرقى نيست كه آن مخارج