شرح
پيش از دانه بستن باشد يا پس از آن زيرا كه تمام اينها مخارج كشت و زرع محسوب مىشود و مستثنا است .
مسأله سوّم : گاهى زراعت يا درخت فقط به آب دستى سيراب شده زكات آن است و گاهى تنها با آب غير دستى سيراب شده زكات آن است و بقول روايات : فيما سقت السماء العشر و فيما سقى بالدوالي نصف العشر ولى گاهى با هر دو نوع آبيارى سيراب شده و هر دو تاثير داشته در رشد و ازدياد محصول اينجا چگونه بايد حساب كنيم ؟ در اينجا مسأله دو صورت دارد :
الف : گاهى يكى از آن دو اغلب و ديگرى اقل است ، ب : و گاهى هر دو آبيارى مساويند ، امّا صورت اوّل : عبارت علامه اطلاق و بلكه اجمال دارد چون گفته : ملاك اغلب است يعنى اگر غالباً به نحو آبيارى دستى سيراب شده ملحق به است و اگر به نحوى آبيارى ديمى بوده ملحق به است امّا بيان نكرده كه معيار در اغلبيت چيست ؟ و بالاجماع سه نظر است :
بعضى گويند ملاك اغلبيت از حيث تأثيرگذارى در زيادى محصول است .
بعضى گويند ملاك اغلبيت از حيث عدد آبيارى است كه مثلا با يكى دو بار و با طريق ديگر سه بار و بعضى گويند ملاك اغلبيت از حيث زمان است كه مثلًا به يك شيوه يك ماه و به ديگرى دو ماه و امّا صورت دوّم : اگر دو نوع آبيارى از هر لحاظ مساوى بودند چه از حيث نفعرسانى و چه عدد چه زمان حكم اينست كه تقسيط مىشود يعنى نصف اين زراعتها را بايد و نصف ديگر را زكات بدهد در اينجا دو گونه محاسبه شده :
الف : محاسبه شهيد اوّل و ثانى در شرح لمعه و متن آن و آن اينكه بايد زكات بدهد يعنى از هر چهل من سه من به اين صورت كه بيست من آن را زكات مىدهد يعنى يكمن و بيست من ديگر را زكات مىدهد يعنى دو