قبلا در مباحث مقدماتى ، مفصلا و بدون كموكاست در اينباره گفتوگو كرديم و نياز به اضافه كردن نكتهاى نيست . ابن ابى الحديد مىافزايد : دربارهء علم قرائت ، اگر به كتبى كه در اين باب تأليف شدهاند مراجعه كنيد درمىيابيد كه ائمهء قراء همچون ابو عمرو بن علاء و عاصم بن ابى النجود و ديگران از على ( ع ) تأثير گرفتهاند . چرا كه قرّاء در اصل از ابو عبد الرحمان سلمى تعليم گرفتهاند و اين ابو عبد الرحمن خود شاگرد على ( ع ) بوده و از او اخذ قرائت كرده است .
ابن ابى الحديد همچنين مىنويسد : همهء مورخان و دانشمندان اتفاق دارند كه على ( ع ) در زمان رسول اكرم ( ص ) قرآن را از حفظ داشته و غير از آن حضرت كس ديگرى قرآن را از بر نداشته است . و چنانچه نقل كردهاند اولين جامع قرآن پس از وفات پيامبر ، على ( ع ) بوده است و به راستى اگر قرآن در زمان حيات رسول گرامى اسلام ( ص ) گردآورى شده بود ، ديگر نيازى به جمعآورى آن توسط على ( ع ) احساس نمىشد .
در مباحث اوليهء كتاب از ابن حجر نقل شد كه گفت : از على ( ع ) روايت كردهاند كه وى قرآن را پس از مرگ پيامبر به ترتيب شأن نزول جمعآورى كرده است . و على ( ع ) فرمود :
وقتى پيامبر دار فانى را وداع گفت ، سوگند ياد كردم كه ردايم را از دوش نيفكنم مگر آنچه بين اين دو لوح ( قرآن ) است جمع آورم .
انتساب علم اخلاق و تهذيب نفس به آن حضرت چنان روشن است كه از هرگونه دليل و توضيحى بىنياز است . و سخنان و خطبهها و سفارشهاى وى در اين باب شهرهء جهان است و هر سخنور و واعظى از فرمودههاى على ( ع ) در اينباره ، فراوان بهره برده .
در علم تدبير ملك و سياست كشوردارى و ادارهء جنگ نيز محور بحثها به دور او مىچرخد و به سوى او بازمىگردد . براى نمونه مىتوان از عهدنامهء على ( ع ) به مالك اشتر و يا سخنان و نامههايى كه آن حضرت در اثناى جنگها و خلافتش بيان كرده است ، ياد كرد .
نسايى در احاديث كتابى تأليف كرده كه آن را مسند على ناميده است . در اينباره حاجى خليفه در كشف الظنون مىنگارد : مسند على نوشتهء عبد الرحمن احمد بن شعيب نسايى متوفا در سال 303 ه است . اين كتاب غير از كتاب خصايص اوست . زيرا خصايص در احاديث نبوى ، دربارهء فضايل و . . . آن حضرت است . در كشف الظنون همچنين آمده است :
كتاب الواعى فى حديث على ( ع ) نوشتهء امام عبد الحق بن عبد الرحمن اشبيلى متوفا در سال 582 ه . است .
مسئلهء منبريه
گويند على ( ع ) بر فراز منبر بود كه از وى دربارهء سهم ارث دو دختر و دو پدر و يك همسر