است : هفتاد خطبه از خطبههاى اصلع ( على ( ع ) ) را از بر كردم ، كلام او نخست در جانم فرو مىنشست و آنگاه از وجودم لبريز مىشد . ابن نباته نيز گويد : چنان گنجى از حفظ كردن خطابه بدست آوردهام كه انفاق از آن جز گستردگى و فراوانى نمىافزايد . من صد فصل از مواعظ على بن ابيطالب را از بر كردهام . هنگامى كه محفن بن ابو محفن به معاويه گفت : از نزد ضعيفترين كس به نزد تو آمدهام . معاويه به او گفت : واى بر تو ! چطور او را ضعيفترين مردم مىدانى درحالىكه غير از او كسى فصاحت را براى قريش سنت قرار نداد .
نهج البلاغه خود نشانگر آن است كه براى آن حضرت در فصاحت نظير و در بلاغت هماوردى نيست . براى اثبات اين ادعا ، همين بس كه براى هيچيك از فصحاى صحابه يك دهم يا نصف آن ، كلام فصيح تدوين نشده است . در اينباره سخن جاحظ در كتاب البيان و التبيين و كتابهاى ديگرش ، در مدح آن حضرت براى ما بسنده است . جاحظ در كتاب مذكور مىنويسد : على بن ابيطالب فرمود : ارزش هر انسان به نيكويى كردن اوست . سپس مىگويد : اگر ما از نهج البلاغه فقط بر اين جمله آگاهى يابيم ، همين عبارت در اداى مقصود كافى و رسا و تمام است و حتى مىتوان گفت از اندازه ضرورى هم بيرون رفته . ابن عايشه گويد : هيچ جملهاى را پس از سخن خداوند و قول رسول او از نظر لفظ مختصرتر و از جهت معنا سودمندتر از اين فرمايش على ( ع ) ندانستم كه گفت : ارزش هر مرد به نيكويى كردن اوست .
همچنين در كتاب البيان و التبيين آمده است كه به على ( ع ) گفته شد : ميان آسمان و زمين چقدر فاصله است ؟ فرمود : به اندازهء دعايى اجابت شده . پرسيدند ؟ ميان مشرق و مغرب چقدر فاصله است ؟ فرمود : به اندازهء مسيرى كه خورشيد در يك روز آن را درمىنوردد . به راستى هركس غير از اين پاسخى دهد ، همانا دروغ گفته است . و از مسعودى نقل خواهد شد كه گفته است : مردم چهارصد و هشتاد و اندى خطبه را از آن حضرت به خاطر سپردهاند ، كه آنان را بالبديهه ذكر مىكند . شريف رضى در خطبهء نهج البلاغه مىگويد : امير المؤمنين ( ع ) سرچشمهء فصاحت و منشاء و مولد بلاغت است و دقايق پوشيدهء فصاحت و بلاغت از كلام آن حضرت آشكار و قوانين آن از على ( ع ) گرفته شده است ، هر سخنورى روش آن حضرت را پيروى كرده و هر واعظ بليغى از سخن او استمداد جسته و با اينوجود او از همگان پيشى گرفته و ديگران از او عقب ماندهاند . زيرا سخن او نمونهاى از علم الهى است و در آن بوى خوشى از كلام پيامبر ( ص ) استشمام مىشود . آنگاه رضى ادامه مىدهد : آن حضرت تنها كسى است كه از همهء گذشتگان به درجهء اعلاى فصاحت رسيده ، گذشتگانى كه از آنان جز سخنان شاذّ و اندك نقل نشده است . اما سخن على ( ع ) دريايى است كران ناپيدا كه هيچ
سيرة الأئمة ( سيره معصومان ) ( فارسي ) — صفحة 71
مساهمون: على حجت كرمانى
ص٧١