5 . آيهء
« إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ راكِعُونَ »
. « 35 » اين آيه در حق على بن ابيطالب نازل شد . زيرا وى در حين نماز انگشترى خود را به صدقه داد . اگرچه در اين آيه
« الَّذِينَ آمَنُوا »
( به صيغهء جمع ) به كار برده شده و عام بوده ولى مراد از آن خاص است و ارادهء واحد به لفظ جمع با وجود قرينه در كلام عرب و در قرآن كريم بسيار به چشم مىخورد . چنانكه در آيهء
« الَّذِينَ قالَ لَهُمُ النَّاسُ إِنَّ النَّاسَ قَدْ جَمَعُوا لَكُمْ . . . »
مراد از « الّذين » نعيم بن مسعود است .
زكات در اين آيه به معناى صدقه است . زيرا زكات اگرچه در شرع به صدقهء واجب مشهور شده است ولى به هر صدقهء مستحبى هم فراوان اطلاق مىشود . عبارت
« هُمْ راكِعُونَ »
از نظر نحوى حالت ضمير در
« يُؤْتُونَ الزَّكاةَ »
را بيان مىدارد يعنى آنان زكات مىدهند درحالىكه ركوع مىكنند .
واحدى نيشابورى در كتاب خود به نام اسباب النزول از كلبى حكايت مىكند كه آخر اين آيه دربارهء على بن ابيطالب است . زيرا او انگشترى خود را در حال ركوع به فقيرى بخشيد . وى از ابن عباس نقل مىكند كه گفت : عبد الله بن سلام با عدهاى از قومش كه به اسلام گرويده بودند ، به خدمت پيامبر رسيدند و گفتند : اى پيامبر خانههاى ما دور است و براى ما مجلس يا سخنگويى نيست . و قوم ما هنگامىكه ديدند ما به خدا و رسول او ايمان آورديم و گفتار او را تصديق كرديم ما را از بين خود راندند و سوگند خوردند با ما نشست و برخاست نكنند و به ما زن ندهند و با ما سخن نگويند . اين امر بر ما گران آمد . پس پيامبر به آنان گفت :
« إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا . . . »
. سپس سوى مسجد بيرون شد . مردم در مسجد در حالت قيام و ركوع بودند . پس چشمش به گدايى افتاد و گفت : آيا كسى به تو چيزى نبخشيد ؟ گفت : آرى ، انگشترى گفت : چه كسى آن را به تو داد ؟ گفت : اين كسى كه ( به نماز ) ايستاده است . و با دست به على بن ابيطالب اشاره كرد . پيامبر فرمود : در چه حالتى آن را به تو داد ؟ گفت : در حال ركوع . پس پيامبر تكبير گفت و آنگاه آيهء
« وَ مَنْ يَتَوَلَّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا فَإِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْغالِبُونَ »
« 36 » را تلاوت فرمود .
سيوطى در الدر المنثور از ابن مردويه از طريق كلبى از ابو صالح از ابن عباس همين روايت را نقل كرده است . همچنين وى در كتاب اسباب النزول گويد : طبرانى در اوسط كه در آن مجاهيل از عمار بن ياسر نقل كرده است : على در نماز مستحبى در حال ركوع بود كه
هامش
( 35 ) . آيهء 55 سوره مائده . - م .
( 36 ) . آيهء 56 سوره مائده : « هركس خدا و رسول او كسانى را كه ايمان آوردهاند به سرپرستى خود گمارد ( پيروز است ) زيرا تنها حزب خدا فاتح و غالب خواهند بود . - م .