گفته شود همگان اتفاق دارند كه على در جمع كسانى بوده كه پيامبران آنان را براى مباهله فراخوانده است . پس چون وى قطعا در ابناء و نساء داخل نيست ، پس وجود او تحت قول انفسنا متعين مىشود .
مراد از انفسنا در اين آيه يا على به تنهايى است و يا على با پيامبر است . به هر دو صورت بر على نفس پيامبر اطلاق شده است . اگر بگوييم منظور از انفسنا فقط على بود در كلمهء انفسنا تجوز صورت گرفته پس اگر بگويم منظور از انفسنا على و پيامبر هر دو است پس در كلمهء ندعو و نيز در كلمهء انفسنا تجوز حاصل شده . چرا كه تدعو در فراخواندن خود و فراخواندن غير به كار رفته است .
خلاصه آنكه مراد از كلمهء انفسنا على بن ابيطالب است چه به تنهايى چه با پيامبر . شعبى در حكايتى كه واحدى از او نقل كرده قول اول را پذيرفته و گفته است : مقصود از ابنائنا حسن و حسين و نسائنا فاطمه و انفسنا على بن ابيطالب است . در مقابل جابر در روايتى كه سيوطى در الدر المنثور از وى نقل كرده قول دوم را پذيرفته است . وى گويد مقصود از انفسنا رسول خدا و على و ابنائنا حسن و حسين و نسائنا فاطمه است . پس وقتى ثابت شد كه مراد از كلمهء انفسنا در آيهء مذكور على بن ابيطالب است دلالت مىكند كه آن حضرت پس از رسول خدا برترين مخلوق روى زمين است . زيرا مراد از آيه آن است كه على مجازا مانند نفس پيامبر است . زيرا ادعاى اينكه على حقيقتا نفس پيامبر باشد ، بالبداهه باطل است . و چون ثابت شود كه على مانند پيامبر است مراد آن است كه على در تمام صفات به جز صفاتى كه با دليل از آن حضرت ( ع ) نفى شده ، مانند پيامبرى و برابرى فضل با پيغمبر ، مانند حضرت محمد ( ص ) است . همگان اجماع دارند كه على پيامبر نبود و پيامبر از او برتر بود . اما در باقى صفات مانند حضرت پيغمبر و از ديگر صحابه بالاتر و برتر است . و همان عبارت مختصر و مفيد كه گفته شد على تمام صفات پيامبر منهاى خصوصياتى كه با دليل از وى نفى شده را داراست ، در توضيح و اداى مقصود كافى است .
رازى در تفسير خود گويد : در شهر رى مردى به نام محمود بن حسن حمصى « 34 » زندگى مىكرد . وى متكلّم و از پيروان شيعهء اثنى عشرى بود و اعتقاد داشت عبارت انفسنا و انفسكم در آيهء مباهله مىرساند كه على از همهء پيغمبران غير از محمد ( ص ) برتر است . زيرا انسان خود را نمىخواند بلكه غير از خود را دعوت مىكند و همگان اجماع كردهاند كه اين
هامش
( 34 ) . وى استاد امام رازى است . در قاموس آمده است : حمصى ، محمد بن على الحمصى ( الرازى ) متكلم و استاد امام فخر الدين رازى بوده است . در قاموس نام پدر حمصى على و در تفسير رازى حسن ذكر شده است و شايد يكى از آنها نسبت به پدر و ديگرى نسبت به جد باشد . - م .