جز على ( ع ) به مضمون آيهء نجوا عمل نكرد . تا جايى كه آن آيه نسخ شد و صحابه از سوى خداوند تعالى مورد توبيخ و سرزنش قرار گرفتند كه آيا ترسيديد پيش از نجوايتان با پيامبر ( ص ) ، صدقه دهيد . لذا غير از على ( ع ) هيچكس نتوانست با پيامبر سخن گويد .
نسايى در خصايص مىنويسد : آيهء نجوا فرود آمد و تنها در ميان مسلمانان ، على ( ع ) آن را سبك نشمرد . سپس از على ( ع ) روايت كرده است كه فرمود : هنگامى كه آيهء نجوا نازل شد پيامبر به على ( ع ) فرمود : به مسلمانان دستور بده تا صدقه دهند . على گفت : چقدر بپردازند ؟
فرمود : يك دينار . على گفت : مسلمانان توانايى پرداخت اين مقدار را ندارند . فرمود : پس چه مقدار ؟ گفت : يك جو ( شعيرة ) . پيامبر فرمود : به راستى تو زاهدى . سپس خداوند اين آيه را نازل كرد : آيا مىترسيد پيش از نجوايتان با پيامبر صدقه دهيد . . . على مىفرمود : به خاطر من ، بر اين امت آسان گرفته شد .
غير از نسايى ، مؤلفان صحاح با سندهاى متعدد ، مانند اين حديث را روايت كردهاند .
واحدى دربارهء آيه
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا ناجَيْتُمُ الرَّسُولَ . . . »
« * » نوشته است : مقاتل بن حيان گويد اين آيه در مورد ثروتمندان نازل شد . زيرا آنان به خدمت پيامبر مىرسيدند و سخنان خود را به درازا مىكشاندند و بيشتر از فقرا به صحبت با پيامبر مشغول مىشدند تا آنكه پيامبر از اين امر ناراحت و ملول شد و خداوند تعالى اين آيه را فروفرستاد و به كسانى كه مىخواستند با پيامبر سخن بگويند ، دستور داد صدقه بدهند . اما فقرا چيزى براى دادن صدقه نيافتند و ثروتمندان در دادن صدقه بخل مىورزيدند . اين حالت بر ياران پيامبر ( ص ) شدت گرفت و پس از مدتى اين حكم برداشته شد . على بن ابيطالب ( ع ) فرمود : در قرآن آيتى است كه هيچكس پيش از من يا پس از من بدان عمل نكرده . اين آيه همان آيت نجواست كه خداوند فرمايد :
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا ناجَيْتُمُ الرَّسُولَ »
« * » . در آنهنگام من فقط يك دينار داشتم . آن را فروختم و هرگاه به صحبت پيامبر مىرسيديم يك درهم از آن را تصدق مىكردم تا آنكه اين پول تمام شد و آيه نيز از جانب خداوند با نزول آيه
« أَ أَشْفَقْتُمْ أَنْ تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْواكُمْ صَدَقاتٍ »
« * » نسخ شد .
طبرى در تفسير خود با چند سند از مجاهد دربارهء آيه
« فَقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْواكُمْ صَدَقَةً »
« * » نقل كرده كه گفت : مسلمانان از سخن گفتن با پيامبر نهى شدند مگر آنكه صدقهاى مىپرداختند و هيچكس جز على ( ع ) با رسول اسلام ( ص ) سخن نگفت . وى يك دينار داشت كه تمام آن را صدقه داد . سپس اين آيه نسخ شد .
در همان تفسير از مجاهد نقل شده است كه گفت : على ( ع ) فرمود در قرآن آيهاى است كه
هامش
( * ) سورهء مجادله ، آيههاى 12 و 13 .