درآمد درحالىكه دو جامه دربر كرده كه يكى را ازار و ديگرى را ردا گرفته بود . ازار آن حضرت به نيمهء ساقش مىرسيد . وى با همان لباس با تازيانهاى در دستش در ميان بازار مىگشت و بازاريان را به رعايت تقواى الهى و راستى در گفتار و نيكويى در معامله و پر دادن كيل و رعايت ميزان ، فرمان مىداد .
در اسد الغابه از مردى ثقفى نقل شده است كه گفت : على بن ابيطالب مرا بر راه سابور به كار گماشت . و به من گفت : به خاطر دريافت درهمى يك تازيانه هم به كسى نزن . به آنان غذا يا پوشاك زمستانى و تابستانى و نيز حيوانى كه از آن براى باركشى استفاده مىكنند ، مفروش . و براى گرفتن يك درهم نزد آنان ، مامور گسيل مدار . به على ( ع ) گفتم : در اين صورت همانگونه كه از نزد تو رفتهام ، بازمىآيم . فرمود : واى بر تو اگر چنين برگردى .
خداوند ما را فرموده است تا از آنان عفو ( زيادى در مال ) آنان را بازستانيم .
على نخستين كسى است كه بيت المال را بين همه به يكسان تقسيم مىكرد . ماجراى او با برادرش عقيل كه خواستار سهم بيشترى از بيت المال شده و على به او گفته بود : اندكى صبر كن تا سهم خود را از بيت المال برداشت كنم ، اما عقيل نپذيرفته و آن حضرت نيز از دادن سهم بيشتر به عقيل امتناع كرده بود ، در ميان مردم معروف است . همچنين برخورد او با پسرش حسن ، زمانى كه اندكى از عسل بيت المال را قرض مىگيرد و نيز رفتار او با دخترش هنگامى كه مىفهمد گردنبندى از بيت المال به عاريت ستانده ، در نزد همه مشهور است . در استيعاب به نقل از عنتره شيبانى آمده است : روش على ( ع ) در گرفتن جزيه و خراج از صنعتگران آن بود كه از هر صاحب فنى ، همان صنعت و كاردستىاش را به عنوان خراج يا جزيه مىستانده است . چنانكه از بافندگان سوزن ، دلو و نخ و طناب مىگرفت و آنها را در بين مردم تقسيم مىكرد .
بيست و دوم ، بخشندگى . ابن ابى الحديد گويد : جود و كرم آن حضرت آشكار و واضح است . او خود روزه مىگرفت و غذايش را به ديگرى مىبخشيد و دربارهء اوست كه اين آيه نازل شد .
« وَ يُطْعِمُونَ الطَّعامَ عَلى حُبِّهِ مِسْكِيناً وَ يَتِيماً وَ أَسِيراً إِنَّما نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لا نُرِيدُ مِنْكُمْ جَزاءً وَ لا شُكُوراً »
« 15 » .
مفسران گفتهاند : او جز چهار درهم نداشت . يك درهم از آن را در شب و درهم ديگر را در روز و يك درهم را به نهان و يك درهم باقىمانده را آشكار صدقه داد و دربارهء او در قرآن كريم چنين آمد ( آنان كه اموال خود را در شب و روز ، آشكارا و نهان انفاق مىكنند . ) « 16 »
هامش
( 15 ) . آيات 8 و 9 سورهء انسان : و غذا را با وجودى كه بدان رغبت دارند به مسكين و يتيم و اسير مىخورانند و گويند ما شما را به خاطر خدا طعام مىدهيم و چشمداشتى به پاداش و سپاس شما نداريم .
( 16 ) . آيه 274 سورهء بقره . - م .