در چه تاريخ بوده و الله اعلم . مدفن او در سلطانيه عراق است و در عهد سلطان محمد خدابنده بود . « 1 » وى در ادامه سطرى چند در وصف آمل آورده كه ربطى به شيخ حسن ندارد .
ملا حسين كاشفى ( م 910 ) نيز در فتوت نامهء سلطانى دو بار از كاشى ياد كرده است . در يك مورد كه پيش از اين آورديم ، نام او را در كنار حسان بن ثابت آورده ، آنها را از مداحان درجهء نخستى مىداند كه شعر از طبع خويش مىسرودهاند . « 2 » در مورد ديگر هم كه سند طريقت خود را بر مىشمرد ، سه استاد براى خود مىشمرد كه دومين آنها ، پدر عهد الله جناب درويش على دهقان است . پس از آن سند طريقت هر يك از اساتيد سهگانه را آورده و از جمله سند طريقت پدر عهد الله را به اين ترتيب ذكر مىكند :
اما سند پدر عهد الله درويش على دهقان فرزند « 3 » حضرت فصاحت شعار مداح اهل بيت سيد مختار مولانا لطف الله نيشابورى و او فرزند محيى الدين قمى و او فرزند خواجوى كرمانى و او فرزند افضل المداحين تاج الدين مولانا حسن كاشى و او فرزند فضل الله الهروى و او فرزند پير محمد بغدادى و او فرزند شيخ مصلح الدين سعدى . . . و او فرزند كميل بن زياد و او فرزند طريق امير المؤمنين عليه السلام است . « 4 »
امين احمد رازى ( م 1010 ) با ستايش از كاشى و نقل عباراتى از دولتشاه و نقل مختصر همان خواب و رخداد ، مىنويسد : « و ديوان شعر از غزل و قصيده امروز متداول » . آنگاه خود سه صفحه از اشعار وى را نقل مىكند . « 5 »
قاضى شهيد سيّد نور الله شوشترى ( م 1019 ) كه با اشعار شيخ حسن كاملا آشنا بوده ، شرح حالى كه براى وى آورده ، به طور كامل همان است كه دولتشاه در تذكره آورده است . « 6 » اما در ادامه تا يازده صفحه اشعارى از وى آورده و بار ديگر پس از اندكى بحث از رديهء يكى از شعرا بر بيتى از ابيات شيخ حسن ، دو صفحه از اشعار وى را نقل كرده است . « 7 »
نكتهء تازهء وى دربارهء شيخ ، خبرى است كه از مدفن شيخ حسن به دست داده است . وى مىنويسد :
قبر مولانا حسن در جانب قبلهء شهر سلطانيه واقع است و پادشاه صاحبقران مغفور
هامش
( 1 ) تذكرهء دولتشاه سمرقندى ، ( تصحيح محمد رمضانى ، تهران ، 1366 ) ، صص 223 - 224
( 2 ) فتوت نامهء سلطانى ، ص 281
( 3 ) فرزند معنوى و طريقت مقصود است .
( 4 ) فتوت نامهء سلطانى ، ص 124
( 5 ) هفت اقليم ، ج 2 ، صص 457 - 460
( 6 ) مجالس المؤمنين ، ( قاضى نور الله شوشترى ، تهران ، اسلاميه ، 1354 ش ) ، صص 626 - 627
( 7 ) مجالس ، ج 1 ، صص 640 - 641