اخباريّين با مجتهدين منازعند .
وحقيقت امر آن است كه بعضى اخباريّين كه درك وفهمى ندارند از درجه ء عوام عرب ترقّى نكرده اند ، وايشان را خلاف ووفاقى نيست ، و آن چه مىگويند به مجرّد تقليد وتبعيّت است ، و به محض تقليد ومتابعت بعضى ديگر . خود را اخبارى ناميده اند ، و آن كسانى كه با مجتهدين . . امّا در عمل نمىتوانند خلاف كرد و به ظنون عمل مىكنند ، امّا نام آن را ظن نمىگذارند ، و در فهم ادلَّه به مقدّمات مذكوره رجوع مىكنند ، وبسيارى از قواعد اصوليّه را معمول مىدانند ، امّا نمىگويند كه رجوع مىكنيم ، واجتهاد مىكنند ، و ليكن از تسميه به آن تحاشى مىكنند به جهت بعضى اخبار ، وغافل از اينند كه آن اجتهادى كه مذمّت شده اجتهاد عامّه است كه به مصالح [ مرسله ] واستحسانات وقياسات ضعيفه و امثال اينها عمل مىكنند ، وحقيقت اين به مستحسن خود عمل كردن است .
وامّا اجتهاد شيعه كه نوعى از اجتهاد لغوى است كه بذل جهد وسعى باشد امرى است كه استخراج حكم بدون آن غير ميسّر ، وفهم مسائل به جز آن طريقه غير متصوّر است ، والله سبحانه هو الهادي إلى طريق الصواب .
وامّا آن چه در آخر سؤال است از جواز اقتدا به اخبارى ، بلى بعد از آن كه عادل باشد وميان خود و خدا سعى وبذل جهد خود را كرده باشد ، و اين طريقه را درست فهميده باشد بر او حرجى نيست ، و اقتدا به او جايز ، بلكه مستحبّ است .
رسائل ومسائل ( فارسي ) — صفحة 83
مساهمون: ملا أحمد النراقي
ص٨٣