[ موارد نزاع اخبارى واصولى ]
س 28 : بيان فرمايند كه نزاع ميان اصولى واخبارى چيست ؟ و هر گاه مرد صالح اخبارى امامت كند اقتدا كردن به او چه صورت دارد ؟
ج : بسط اين مقام موكول به كتب اصوليّه است ، و ما در كتاب مناهج الأحكام ، و شرح تجريد الاصول بيان اين مطلب را كرده ايم ، ومجمل كلام آن است كه معنى اجتهاد در اصطلاح علماى شيعه بذل جهد واستفراغ وسع است در استنباط واستخراج احكام شرعيّه ء فرعيّه از ادلَّه ء شرعيّه ء مفصّله ء مضبوطه ء در مواضع خود .
وسخن مجتهدين آن است كه شكَّى نيست كه تا روز قيامت تكليفات شرعيّه باقى هستند « حلال محمّد حلال إلى يوم القيامة ، و حرام محمّد حرام إلى يوم القيامة » و به جا آوردن تكليف موقوف است به دانستن احكام شرعيّه ودانستن احكام موقوف است بر رجوع كردن به ادلَّه ء آنها كه ثابت الحجيّه باشند ، وادلَّه اى كه حجّيت آنها بر ما ثابت مىتواند شد كتاب خدا است و اخبار ائمّه ء هدى واجماع ، وادلَّه ء عقليّه و بعضى از اقسام قياس .
وشكَّى نيست كه استخراج احكام از اينها موقوف به مقدّماتى چند است ، چه كتاب و اخبار به زبان عربى هستند ، وفهميدن معانى ومفردات الفاظ آنها موقوف به علم لغت است ، وامتياز معانى صيغه هاى مختلفه موقوف بر صرف است ، و درك معانى مركَّبات آن موقوف به علم نحو است ، وكيفيّت استدلال موقوف به علم منطق است ، و در آنها حقيقت ومجاز است ، وامر و نهى ، وعامّ وخاصّ ، ومطلق ومقيّد ، ومجمل ومبيّن ، ومنطوق ومفهوم ، وناسخ ومنسوخ ، و در كتاب خدا محكم ومتشابه است ، و در سنّت
رسائل ومسائل ( فارسي ) — صفحة 80
مساهمون: ملا أحمد النراقي
ص٨٠