اصل حجّيت ظن باشد ؟
پس معظم مجتهدين شيعه ، بلكه قاطبه ء ايشان ، بلكه آن چه من اجماعى فرقه ء محقّه ء شيعه مىدانم آن است كه مطلق ظنّ خارج نشده ، بلكه ظنون مخصوصه خارج شده اند ، و بعضى از علماى اين عصر قائل به خروج مطلق ظن واصالت حجّيت ظن شده اند ، وگمانم چنان است كه از علماى سابق احدى چنين چيزى نگفته باشد ، و آن چه از بعض عبارات ايشان يافت مىشود از آن چيزى كه استشمام رايحه ء حجيّت مطلق ظنّ از آن مىشود ، يا مستلزم آن است با وجود تصريحاتشان به خلاف آن ، سرّ آن را بر وجه شافى من در كتب خود ذكر نموده ام .
وامّا آن چه در بعض از كلمات يافت مىشود از اطلاق حجّيت ظنّ مجتهد ، پس علاوه بر اين كه اين اطلاق در مقابل سلب كلى است ، وغرض از آن ردّ بر سلب كلى است ، نه اثبات كلى ، دلالتى هم بر اصالت حجّيت ظن ندارد ، زيرا كه هم چنان كه خود ذكر مىكنند تعليق شىء بر وصف مشعر بر عليّت وصف است ، پس مراد آن است كه ظنّ مجتهد من حيث إنّه مجتهد ، اى ظنّه المستند إلى اجتهاده حجّة ، واجتهاد را تعريف مىكنند كه هو استفراغ الوسع فى تحصيل الظنّ من الأدلَّة الشرعيّة ، وادلَّه ء شرعيه عبارت است عمّا ثبت شرعاً كونه دليلًا ، پس معنى حجيّت ظن مجتهد ، حجيت ظنّ حاصل عن دليل ثبت حجّيته شرعاً مىشود و اين غير از حجيّت مطلق ظنّ يا اصالت حجّيت ظن است .
وملخّص آن چه مذكور شد اين شد كه در خصوص حجّيت مظنّه وعدم آن دو خلاف است ميان علماى شيعه ، يكى : آن كه آيا ظنى حجّت هست يا نه ؟ بلكه حجّت منحصر در علم است . دوم : آن كه بر فرض حجيّت آن آيا حجت مطلق ظن است و اصل حجيّت آن است يا نه ، بلكه بعضى از ظنون حجّت است ، وحجّت ، ظنون مخصوصه است ؟
امّا در خلاف اوّل كه ميان اخباريين ومعظم مجتهدين است ، حق با مجتهدين است وحجّت منحصر در علم نيست ، بلكه ظن نيز حجّت هست ، به معنى ايجاب جزئى در مقابل سلب كلى ، هم چنان كه وجه آن را در مقام خود بيان نموده ايم ، ومراد سائل هم
رسائل ومسائل ( فارسي ) — صفحة 275
مساهمون: ملا أحمد النراقي
ص٢٧٥