رساله ديگر در علم بارى تعالى
بسم الله تعالى شأنه .
معروض مىدارد به خدمت صاحبىام ، چه مىفرمايند در خصوص اعتقاد به اين كه خداى تعالى پيش از ايجاد اشياء علم به هيئت و صورت آنها نداشته ، به جهت اين كه چيزى نبوده و اين نسبت به خدا نقص نيست ، بلكه اگر بداند لازم مىآيد قدم اشياء واعيان ثابته ، و اين درست نيست ، مستدعى آن كه صحّت و فساد اين اعتقاد را بيان فرمايند كه باعث هدايت بسيارى از مردم خواهند گرديد و ديگر چه مىفرمايند در خصوص اعتقاد به اين كه خدا را دو علم است ، يكى علم قديم ذاتى ، و ديگرى علم حادث ، امّا علم قديم ذاتى آن [ علم به ] ذات بارى است بلا مغايرت ، هر چند مغايرت بالاعتبار باشد ، وامّا علم حادث ، پس آن حادث است به حدوث معلوم ، به جهت آن كه هر گاه پيش از معلوم باشد علم نمىشود ، به علَّت اين كه شرط تحقّق علم حادث ومتعقّل او اين است كه مطابق با معلوم باشد ، وزمانى كه معلوم نباشد مطابقت حاصل نمىشود ، و بايد مقترن به معلوم باشد و اگر پيش باشد اقتران متحقّق نشده ، و بايد واقع بر معلوم باشد ، و اگر پيش باشد وقوع متحقّق نمىشود ، آيا اين اعتقاد صحيح است يا نه ؟
وايضاً صاحب اعتقاد در مسأله ء دوّم مىگويد : علمه سبحانه بالأشياء بنفس الاشياء ، آيا اين اعتقاد شرعاً صواب است يا نه ؟
رسائل ومسائل ( فارسي ) — صفحة 221
مساهمون: ملا أحمد النراقي
ص٢٢١