رسائل ومسائل ( فارسي ) — صفحة 412

حجت باشد چون لازم بود عرض شد . والسلام على من اتبع الهدى . ج : اين استفتا به نصّ سؤال از چند مسأله است . اولى آن كه هر گاه شخص مقتول به گلوله اهل مزرعه عمرو كشته شده باشد آيا بر ايشان ديتى لازم مىشود يا نه . دويم آن كه هر گاه به گلوله خود رعاياى عمرو ( زيد ) كشته شده باشد آيا قاتلان بايد ديه آن را بدهند يا نه . سيم آن كه هر گاه مشتبه باشد كه آيا قاتل از كدام طايفه است حكم آن چه چيز است . چهارم آن كه آيا ديتى بر زيد كه سبب فرستادن آن رعايا شد لازم مىآيد يا نه . اما جواب از اولى آن كه هر گاه رعاياى زيد بر اهل آن مزرعه رفته باشند به قصد كشتن ايشان يا اين كه به قصد عرض وناموس ايشان يا به قصد غارت اموال ايشان يا به قصد زدن ايشان يا اين كه جمله بر سر ايشان بريزند يا به ايشان رو آورند با يراق واسلحه كشيدن مثل تفنگ يا شمشير يا خنجر يا چماق اگر چه ندانى كه آيا قتل است يا ضرب تنها در جميع اين صورتها چون آن كس به گلوله اهل مزرعه عمرو كشته شده هدر است بر رعيت اصلًا ديتى لازم نيست و همچنين اگر به قصد اسير كردن ايشان رفته باشند يا اخراج ايشان از منازل ايشان باشد چنانچه در اخبار صحيحه ومعتبره وارد شده است در احاديث صحيحه از حضرت امام جعفر صادق ( ع ) مرويست كه هر كه مبادرت كند به تعدّى به هر كس پس آن كس در صدد دفع تعدى او برآيد و آن شخص اول كشته شود قصاص ندارد . ( 1 ) و در احاديث صحيحه نيز از آن حضرت مروى است كه هر مردى كه اراده كند به تعدّى ديگر را بزند پس آن ديگر خواهد كه او را از خود دفع كند آن را