رسائل ومسائل ( فارسي ) — صفحة 405

سوم حقّ آن شخص مقتول كه كشته شده . امّا حقّ الله ، علاج آن به توبه وندامت وپشيمانى وكفّاره دادن مىشود ، و چنانچه كسى ميان خود و خدا پشيمان شد وتوبه كرد وكفّاره داد خدا از او مىگذرد وخلعت عفو در او مىپوشاند . وامّا حقّ ورثه علاج آن به راضى كردن آنها است كه به حل كنند و از قاتل بگذرند ، يا قصاص كنند ، يا به ديه راضى شوند . و هر گاه شخص قاتل اين دو را به عمل آورد خداوند رؤف رحيم مقتول را راضى مىكند و خدا حقّ او را خود از لطف خود به او مىرساند . و در خصوص چنين شخصى احاديث صحيح وارد شده است ، از آن جمله در حديث صحيح از حضرت امام همام جعفر بن محمّد الصادق عليه السلام مروى است كه : شخصى از آن حضرت سؤال كرد كه شيعه اى شيعه ء ديگر را عمداً مىكشد ، آيا توبه از براى او هست يا نه ؟ فرمود : اگر آن شيعه را به جهت اين كشته باشد كه چرا شيعه است و ما را دوست دارد توبه ء آن قبول نيست ، امّا اگر از راه غضب يا امرى از امور دنيويّه كشته باشد توبه ء او اين است كه قصاص كرده شود ، و اگر ندانند كه او قاتل است خود برود به نزد ورثه ء مقتول و اقرار كند به قتل ، پس اگر عفو كردند از او ونكشتند و به ديه راضى شدند ديه بدهد ، و اگر از ديه هم گذشتند خوب است ، و در كفّاره ء آن يك بنده آزاد كند ، و دو ماه پى در پى روزه بگيرد ، و شصت نفر فقير اطعام كند كه سير شوند . ( 1 ) و از آن جمله در حديث صحيح ديگر وارد است كه شخصى به خدمت حضرت صادق عليه السلام عرض كرد كه : مردى شخص مؤمنى را كشت ومىدانست مؤمن است ، امّا غضب او را بر اين داشت ، آيا اگر خواهد توبه كند ، توبه دارد يا نه ؟ فرمود : بلى به ورثه ء مقتول اعلام كند ، ايشان خواهند او را بكشند ، وخواهند ديه بگيرند ، يا ببخشند ، و يك بنده آزاد كند ، و دو ماه پى در